Guzki tarczycy

Guzki tarczycy są objawem wielu różnych chorób tarczycy. Tym mianem określa się każdy obszar widoczny w badaniu USG, który różni się od otaczającego miąższu tarczycy (są to zmiany niejednorodne i wypukłe). Zmiany te mogą występować pojedynczo lub mnogo, zarówno w tarczycy powiększonej lub prawidłowej wielkości. Diagnoza “guzki tarczycy” nie stanowi rozpoznania jednej choroby a jest przejawem różnych. 

Guzki tarczycy – rodzaje 

Guzki tarczycy to rozrost utkania tarczycy lub torbiel, wypełniona płynem bądź mieszanina powyższych. Są one głównie zaburzeniem budowy, ale (bardzo) rzadko mogą wpływać na jej czynność.  Dotykają około 3-7% populacji a ich wykrywalność zwiększyła się wraz z rozwojem badań obrazowych. Problem ten dotyczy 4-5x więcej kobiet aniżeli mężczyzn, wśród osób predysponowanych znajdują się także osoby starsze (szanse wzrastają wraz z wiekiem) i osoby po przebytym napromieniowaniu szyi. 

 

Hiperplastyczne	Zapalne	Nowotworowe
		Łagodne: gruczolaki pęcherzykowe, gruczolaki z komórek Hürthla
		Złośliwe: rak brodawkowaty, rak pęcherzykowy, rak z komórek Hürthla, rak rdzeniasty, rak anaplastyczny, chłoniak, przerzuty innych nowotworów, inne rzadkie nowotwory złośliwe

 

Guzki można również podzielić na:

• torbiele tarczycy – zwykle łagodne, wypełnione płynem, nie wpływają na czynność tarczycy;
• guzki lite – większość, nie wpływają na czynność tarczycy, wypełniają je przede wszystkim komórki;
• guzki lito-płynowe i płynowo-litowe – z elementami płynowymi/torbielowatymi oraz litymi w różnych proporcjach;
• nadczynne/toksyczne – niewielka część, wytwarzająca nadmierną ilość hormonów tarczycy.

Objawy i diagnostyka guzków tarczycy

Guzki tarczycy mogą nie dawać żadnych objawów, dlatego też często wykrywane są przypadkowo, podczas badania USG. Żadne inne badania, np. badania z krwi, nie powiedzą Ci czy masz guzki tarczycy, przy bardzo dużych (>1 cm) – można wykryć je palpacyjnie. Warto jednak wspommnieć, żę oznaczenie TSH może stanowić czynnik predykcyjny, określający występowanie zmian złośliwych w obrębie guzków. Badania krwi powiedzą również o czynności gruczołu

W momencie, gdy rozpoznano u Ciebie guzki tarczycy, należy je kontrolować, robiąc USG raz w roku (chyba, że Twój lekarz prowadzący wskaże inaczej). Guzki nie bolą, nie widać ich też gołym okiem. Dopiero, gdy są istotnie powiększone (>4 cm), mogą dawać symptomy (przy nacisku na przełyk mogą pojawić się kłopoty z przełykaniem, przy nacisku na tchawicę – problemy z oddychaniem). Pojawić mogą się też chrypka (wynikająca z porażenia nerwu krtaniowego wstecznego) czy ból w okolicy szyi. Wspomniane wcześniej objawy to tak zwane objawy uciskowe. W przypadku guzków >1 cm wskazane jest wykonanie biopsji cienkoigłowej aspiracyjnej w celu wykluczenia zmian o charakterze nowotworowym.

Istotne dolegliwości współwystępują przy guzkach toksycznych/nadczynnych, jako iż współtowarzyszą nadczynności tarczycy. Pacjent może być pobudzony, nerwowy. Zmaga się z wypadaniem włosów, kołataniem serca, dusznością wysiłkową czy drżeniem mięśni. Pojawia się nadmierne pocenie się czy niewyjaśniona utrata masy ciała.

Przy złośliwych zmianach nowotworowych mogą być powiększone węzły chłonne, w przypadku pojawienia się przerzutów. Guzki tarczycy towarzyszyć mogą schorzeniom takim jak: Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa, zapalenie ropne czy podostre ziarniniakowe zapalenie tarczycy (choroba de Quervaina).

Czy guzki tarczycy zawsze wpływają na gospodarkę hormonalną?

Obecność guzków tarczycy nie musi automatycznie oznaczać, że gruczoł przestaje działać prawidłowo. Większość zmian pozostaje tzw. guzkami obojętnymi – nie wpływają one na wytwarzanie hormonów, a tarczyca zachowuje swoją funkcję w pełnym zakresie. 

Szczególną grupę stanowią jednak guzki nadczynne, określane również jako „toksyczne”. Zdolne do niezależnej produkcji hormonów, mogą prowadzić do rozwoju nadczynności tarczycy. W obrazie USG guzki te nie zawsze wyróżniają się charakterystycznymi cechami, dlatego w diagnostyce pomocne bywa badanie scyntygraficzne, które obrazuje ich aktywność metaboliczną.

Zdarzają się również sytuacje odwrotne – w przebiegu przewlekłych chorób zapalnych, takich jak Hashimoto, guzki współistnieją z niedoczynnością tarczycy. W tym przypadku problemem nie jest sam guzek, lecz towarzyszący mu proces autoimmunologiczny, który stopniowo upośledza zdolność gruczołu do produkcji hormonów. Objawy są wówczas subtelniejsze, nierzadko mylone z przemęczeniem czy stresem: przewlekłe zmęczenie, suchość skóry, przyrost masy ciała, obniżony nastrój.

Zrozumienie, że nie każdy guzek będzie dawał objawy, jest kluczowe dla pacjenta. Sama jego obecność nie jest równoznaczna z zaburzeniami hormonalnymi – ostatecznie to badania laboratoryjne i obrazowe decydują o dalszym postępowaniu. 

Skąd biorą się guzki tarczycy?

Miąższ tarczycy może ulegać zmianom na skutek różnego rodzaju zaburzeń, zarówno zależnych , jak i niezależnych od nas. Wśród przyczyn wymienić można:

• czynniki genetyczne – często, gdy wśród bliskich krewnych zostały wykryte guzki tarczycy, mogą one być i u nas;
• niedobór jodu w diecie (chociaż istnieją też dane, mówiące o tym, że podobne działanie może mieć nadmierne spożycie tego mikroskładnika);

• choroba Hashimoto – jako efekt naciekających na komórki gruczołu tarczycowego  przeciwciał i inicjowanych w ten sposób procesów zapalnych, niszczących miąższ i  indukujących powstanie zmian zwyrodnieniowych;
• związki wolotwórcze, stanowiące zanieczyszczenia przemysłowe bądź – chociaż znacznie mniej istotne – naturalne goitrogeny, występujące w niektórych roślinach jak np. kapusta, kalafior, brukselka, szpinak czy orzechy ziemne (nie znaczy to jednak, że masz eliminować je z codziennej diety!);
• wrodzone defekty enzymatyczne syntezy hormonów tarczycy;
• oporność na hormony tarczycy;
• procesy immunologiczne i zapalne;
• stres;
• niektóre leki hamujące syntezę bądź przyspieszające metabolizm hormonów tarczycy (tyreostatyki, sulfonamidy, pochodne sulfonylomocznika, węglan litu, barbiturany, fenytoina);
• nowotwór tarczycy. 

Rola stresu i stylu życia w zaburzeniach pracy tarczycy

Tarczyca należy do tych narządów, które wyjątkowo silnie reagują na stan układu odpornościowego i obciążenia psychiczne. To właśnie w jej obrębie najczęściej rozwijają się choroby o podłożu autoimmunologicznym, takie jak Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa. W ich przebiegu układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne komórki jako „obce” i uruchamia mechanizmy obronne, które prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego. Niekiedy konsekwencją tego procesu staje się powstawanie guzków – jako efekt uszkodzenia i przebudowy miąższu gruczołu.

Współczesna psychoneuroimmunologia wskazuje na ścisłe powiązanie między przewlekłym stresem a zaburzeniami odporności. Nadmiar kortyzolu i adrenaliny, czyli hormonów stresu, zakłóca naturalne mechanizmy równowagi, zwiększając podatność na reakcje zapalne i autoagresję. To tłumaczy, dlaczego u osób narażonych na długotrwałe napięcie psychiczne częściej obserwuje się choroby tarczycy, a istniejące zmiany mogą szybciej postępować. W praktyce klinicznej stres rzadko jest jedyną przyczyną guzków, ale pełni rolę katalizatora – czynnik, który przyspiesza ujawnienie się predyspozycji genetycznych czy nasila wpływ niekorzystnych warunków środowiskowych.

Nie bez znaczenia pozostaje także styl życia. Niewyspanie, brak aktywności fizycznej, dieta uboga w składniki przeciwzapalne – wszystkie te elementy dodatkowo obciążają organizm, sprzyjając destabilizacji układu immunologicznego. Z kolei świadome praktyki wspierające równowagę – odpowiednia ilość snu, umiarkowany wysiłek fizyczny, techniki relaksacyjne – mogą realnie zmniejszać ryzyko zaostrzeń chorób tarczycy i wspierać regenerację.

Dla wielu pacjentów z guzkami tarczycy zrozumienie roli stresu ma ogromne znaczenie. Pozwala spojrzeć na własne zdrowie w sposób holistyczny: nie tylko przez pryzmat wyników badań, lecz także codziennych wyborów, które wpływają na harmonię całego organizmu.

Jak leczyć guzki tarczycy?

Leczenie guzków tarczycy zależne jest od ich rodzaju oraz przyczyny powstania. Niezłośliwe, niegroźne guzki poddaje się jedynie dalszej obserwacji przez endokrynologa. Jeśli guzki powstały w efekcie niedoboru jodu, należy uzupełnić go poprzez indywidualnie dobraną suplementację oraz odpowiednią dietę, bogatą w naturalne składniki, będące źródłem jodu. Wśród produktów, które są w niego zasobne, poza solą jodowaną, wymienić można:

• ryby morskie (łosoś, tuńczyk, śledź, makrela, mintaj, dorsz, flądra);
• owoce morza (krewetki, małże, ostrygi);
• algi, spirulinę;
• nabiał (mleko, jogurty, sery);
• jaja;
• szpinak;
• brokuły.

Jeśli u źródła powstania guzków leży choroba Hashimoto konieczne jest wdrożenie odpowiedniej farmakoterapii a także diety, adekwatnej dla tej jednostki chorobowej. Gdy mamy do czynienia z guzkami nadczynnymi, które powodują nadczynność tarczycy wówczas są one usuwane bądź leczone radioaktywnym jodem. W przypadku nowotworu tarczycy usuwana jest część bądź cały narząd. Leczenie operacyjne wskazane jest również przy objawach uciskowych, przy bardzo dużych guzkach. 

Profilaktyka guzków tarczycy

Niestety, w większości przypadków guzkom nie można zapobiec. Jednak codzienne wybory żywieniowe mogą sprzyjać zachowaniu prawidłowej struktury gruczołu i zmniejszać ryzyko niekorzystnych zmian. Najbardziej znanym czynnikiem pozostaje jod – zarówno jego niedobór, jak i nadmiar mogą prowadzić do zaburzeń w budowie tarczycy. Kluczowa jest zatem równowaga: dostarczanie jodu w ilościach odpowiadających rzeczywistemu zapotrzebowaniu, najlepiej poprzez naturalne źródła, takie jak ryby morskie, owoce morza czy jodowana sól kuchenna. Warto pamiętać, że nie zawsze „więcej” oznacza „lepiej” – przesycenie organizmu jodem może nasilać choroby autoimmunologiczne tarczycy.

Równie istotne są inne mikroelementy. Selen uczestniczy w przemianach hormonów tarczycy i działa ochronnie wobec jej komórek, cynk wspiera procesy regeneracyjne i odpornościowe, a żelazo – często niedoceniane – jest niezbędne do syntezy tyroksyny. Dieta uboga w te składniki może osłabiać zdolność tarczycy do zachowania równowagi strukturalnej i hormonalnej. Niekiedy warto rozważyć także rolę witaminy D, której niedobory są powszechne, a która wykazuje działanie immunomodulujące.

Na zdrowie tarczycy wpływają także związki obecne w środowisku i diecie, tzw. substancje wolotwórcze. Ich działanie jest widoczne zwłaszcza przy niedoborze jodu, dlatego warzywa kapustne, szpinak czy soja nie muszą być wykluczane z jadłospisu – przeciwnie, dostarczają wielu cennych składników, o ile są spożywane w rozsądnych ilościach i w ramach zbilansowanej diety. Nie bez znaczenia pozostaje również styl życia: przewlekły stres, niedobór snu, ekspozycja na dym tytoniowy czy kontakt z endokrynnie czynnymi zanieczyszczeniami środowiskowymi (np. bisfenole, pestycydy) mogą sprzyjać powstawaniu zmian w obrębie tarczycy.

W praktyce profilaktyka polega zatem nie na rygorystycznym wykluczaniu produktów, lecz na tworzeniu zróżnicowanego, bogatego w mikroelementy jadłospisu, wspieranego higieną życia. Takie podejście pozwala tarczycy zachować stabilność, a jednocześnie korzystnie wpływa na ogólne zdrowie metaboliczne i odpornościowe.

Realia życia z guzkami tarczycy

Diagnoza „guzki tarczycy” budzi w pacjentach skrajne emocje – od obojętności po silny niepokój. Często samo słowo „guzek” automatycznie kojarzy się z nowotworem, choć w praktyce zdecydowana większość z nich ma charakter łagodny. To naturalne, że pierwszą reakcją bywa lęk, jednak zrozumienie istoty problemu pozwala spojrzeć na niego z większym spokojem. Guzek tarczycy nie są chorobą samą w sobie, lecz zmianą, która wymaga obserwacji a – w niektórych przypadkach – interwencji.

W codziennym życiu osoby z guzkami zwykle nie odczuwają żadnych dolegliwości.  Znacznie częściej wyzwaniem staje się nie sam stan zdrowia, lecz obawa przed jego potencjalnym rozwojem. To dlatego tak istotna jest regularna kontrola i jasna komunikacja z lekarzem prowadzącym – wiedza daje poczucie bezpieczeństwa, redukuje napięcie i chroni przed pochopnymi decyzjami.

Wokół guzków narosło również wiele mitów. Pacjenci niekiedy słyszą, że każdy guzek musi być usunięty chirurgicznie, że nie wolno spożywać żadnych warzyw kapustnych albo że diagnoza oznacza nieuchronną chorobę nowotworową. Tymczasem prawda jest znacznie bardziej zróżnicowana: część guzków wymaga wyłącznie monitorowania, inne – niewielkiej interwencji, a tylko niewielki odsetek wiąże się z realnym zagrożeniem onkologicznym.

Życie z guzkami tarczycy nie musi być więc źródłem nieustannego lęku. Zamiast traktować je jak wyrok, warto postrzegać jako sygnał organizmu, że potrzebuje uważniejszej troski. Regularne badania, dbałość o styl życia, świadomość roli diety i stresu – wszystko to pozwala zachować kontrolę i poczucie sprawczości. Paradoksalnie, diagnoza może stać się impulsem do większej dbałości o siebie i do świadomego wyboru zdrowia na co dzień.

Guzki tarczycy – podsumowanie

Guzki tarczycy to zjawisko częstsze, niż mogłoby się wydawać, a ich wykrycie nie musi być powodem do paniki. Większość z nich ma charakter łagodny, a samo rozpoznanie staje się raczej zaproszeniem do uważniejszej obserwacji organizmu niż jednoznaczną diagnozą choroby. Kluczem jest właściwa diagnostyka – badanie USG, krwi i, w razie potrzeby, biopsja – dzięki którym można oddzielić zmiany niegroźne od tych wymagających interwencji.

Nie bez znaczenia pozostaje styl życia: racjonalna dieta, bogata w mikroelementy wspierające pracę tarczycy, unikanie przewlekłego stresu, regularny sen i aktywność fizyczna. Te pozornie proste elementy codzienności tworzą środowisko, w którym tarczyca może funkcjonować stabilnie, a ryzyko niekorzystnych zmian staje się mniejsze. Współczesna medycyna oferuje coraz więcej możliwości – od tradycyjnego leczenia operacyjnego po nowoczesne, małoinwazyjne metody, które pozwalają zachować narząd i poprawić komfort życia pacjenta.

Warto pamiętać, że życie z guzkami tarczycy w większości przypadków nie odbiega od codzienności osób zdrowych. To, co różni pacjenta po diagnozie, to świadomość potrzeby regularnej kontroli i większej dbałości o siebie. Paradoksalnie, ta świadomość może stać się sprzymierzeńcem – impulsem do zmian, które korzystnie wpływają nie tylko na tarczycę, lecz także na cały organizm.

Potrzebujesz pomocy dietetyka? Kliknij tutaj i zobacz jak mogę Ci pomóc! 

Bibliografia

1. Gajewski P. i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s.1274–1331.
2. Ruchała M, Szczepanek E. Choroba guzkowa tarczycy. Family Medicine & Primary Care Review 2008, 10, 4: 1383–1392
3. Budlewski T, Franek E. Diagnostyka obrazowa chorób tarczycy. Choroby Serca i Naczyń 2009;6(1):37-41.
4. Krawiec K. Podstawowe zagadnienia dotyczące diagnostyki guzków tarczycy w dobie wzrastającej częstości występowania chorób endokrynologicznych oraz onkologicznych. Med Og Nauk Zdr. 2021;27(1):50-53
5. Nowak Ł i in., Guzki tarczycy – przegląd aktualnych zaleceń dotyczących postępowania diagnostyczno-terapeutycznego, „Pielęgniarstwo Polskie” 2019, nr 2, s. 1–14.