Powszechnie ludzie boją się tego, że ich żołądek wydziela zbyt dużo kwasu solnego. Nie przewidują nawet, że przyczyną ich zgagi może być niedokwasota. Brzmi absurdalnie? Możesz zastanawiać się jak to działa – skoro w żołądku jest zbyt mało kwasu, to dlaczego czujesz go w przełyku? Postaram się wyjaśnić ten i wiele innych aspektów w dzisiejszym wpisie.
Czym jest niedokwasota żołądka?
Niedokwasota żołądka a w ujęciu medycznym – hipochlorhydria, to stan niedoboru kwasu solnego w żołądku. W warunkach fizjologicznych pH w żołądku oscyluje w granicach 1-1,5 a w niedokwasocie wzrasta do poziomu 4-6. Niedobór kwasu żołądkowego znacznie upośledza trawienie pokarmów. Poza tym sprzyja namnażaniu bakterii w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego (dlatego też nieprawidłowo pracujący żołądek może stać za SIBO czy IMO).
Wyróżniamy dwie, podstawowe formy niedokwasoty żołądka. Pierwszą z nich jest hipochlorhydria – częściowe zahamowanie produkcji soku żołądkowego. Stan ten jest odwracalny i po usunięciu przyczyny wraca do normy. Drugą z form jest achlorhydria, czyli całkowite zahamowanie wytwarzania soku żołądkowego. Często jest ten stan nieodwracalny i wymaga przewlekłego leczenia.
Przyczyny niedokwasoty żołądka
Są różne czynniki, które mogą wpływać na rozwój niedokwasoty. W większości przypadków jest to efekt aktywnego zakażenia Helicobacter pylori. Bakteria ta, aby przetrwać w kwaśnym środowisku żołądka wytwarz ureazę, czyli substancję, która neutralizuje jej działanie. Kolejną częstą są przyczyną są inhibitory pompy protonowej. Są to leki wykorzystywane do leczenia chorób żołądka np. refluksu przełykowo-żołądkowego czy choroby wrzodowej żołądka. IPP ograniczają produkcję soku żołądkowego, więc stosowane przez dłuższy czas (lub zbyt często), mogą znacznie obniżyć pH żołądka, prowadząc tym samym do niedokwasoty. Jak już wspomniałam, częstym objawem niedokwasoty jest zgaga, co sprawia, że większość ludzi pobiegnie do apteki, by kupić leki zmniejszające wydzielanie soku żołądkowego. Niestety, IPP są łatwo dostępne bez recepty, przez co wzrasta ryzyko ich nadużywania. Problematyczne jest także nadmierne stosowanie antybiotyków czy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Zbyt niski poziom kwasu solnego może być także efektem niewłaściwej diety – obfitującej w produkty wysoko przetworzone, cukier, konserwanty i tłuszcze trans. Negatywnie na wydzielanie soku żołądkowego wpływają używki, niedobór snu czy nadmiar stresu (szczególnie przewlekłego). Ryzyko niedokwasoty wzrasta z wiekiem, często też współwystępuje przy zaburzeniach pracy tarczycy. Inne choroby, które sprzyjają niedokwaśności to: nieswoiste choroby zapalne jelit, przewlekłe zapalenie trzustki czy niedokrwistość złośliwa.
Objawy niedokwasoty żołądka.
Objawy niedokwasoty żołądka są mocno niespecyficzne. Jak zaraz zobaczysz, łatwo jest je pomylić je z nadkwasotą żołądka, czyli stanem przeciwnym. Objawy niedokwasoty to między innymi:
- ból brzucha, nasilający się po posiłkach;
- zgaga, kwaśne odbijanie;
- nudności, czasem także wymioty;
- uczucie pełności;
- zaleganie treści pokarmowej (nierzadko opisywane jako uczucie kamienia w żołądku);
- zaburzenia pasażu jelitowego – biegunki, zaparcia;
- wzdęcia, gazy;
- niechęć do spożywania mięsa, pokarmów wysokobiałkowych;
- kwaśny posmak w ustach;
- nawracające SIBO;
- częste infekcje przewodu pokarmowego;
- niedobory pokarmowe;
- kolka.
Dolegliwości pokarmowe, jakie współtowarzyszą niedokwasocie są wynikiem tego, że z uwagi na niedobór kwasu solnego pokarm nie jest efektywnie trawiony w żołądku. Poza tym, nie wolno zapominać, że niskie pH pełni wręcz funkcję sterylizującą – jeśli jest podwyższone, drobnoustroje (często patogenne), które dostają się do układu pokarmowego wraz z pokarmem, nie mogą być efektywnie niszczone. Mogą przez to dalej namnażać się w dalszych częściach układu trawiennego a nawet – zainfekować cały organizm.
Powikłania niedokwasoty
Oprócz wspomnianych już objawów, niedokwasota może prowadzić do rozlicznych skutków. Zazwyczaj są one wynikiem zbyt niskiej kwasowości, utrzymującej się latami. Niedokwasota zwiększa ryzyko zachorowania na raka żołądka. Z częstszych skutków często rozwija się anemia z niedoboru żelaza. Rozwija się ona z uwagi na fakt, że to właśnie w żołądku, kwaśne środowisko warunkuje przemianę soli żelaza w postać rozpuszczalną, która jest wchłaniana w jelitach . Podobnie, zaburzenie trawienia pokarmu zaburza wchłanianie innych pierwiastków i prowadzi do niedoborów pokarmowych – oprócz wspomnianego żelaza do częstych należą niedobory: witaminy B12, kwasu foliowego, miedzi, cynku i wapnia. Zaburzone jest także trawienie białek – niska kwasowość żołądka zaburza przemianę pepsynogenu w pepsynę (enzym trawienny, który rozkłada ten makroskładnik). Nieefektywnie trawiony pokarm będzie zalegać w jelitach, będzie poddawane tam fermentacji, gnije . Często występują nietolerancje pokarmowe. Może także rozwinąć się zespół nieszczelnego (przeciekającego) jelita.
Diagnostyka niedokwasoty
Najlepszym wyborem do diagnostyki niedokwasoty jest udanie się na gastroskopię i zbadanie pH soku żołądkowego. Gastroskopia sprzyja także ocenie stanu błony śluzowej żołądka i przełyku. W momencie rozpoznania nieprawidłowości można podjąć odpowiednie leczenie. Pomocne jest także oznaczenie stężenia gastryny.
Nie baw się w domowe testy, typu picie sody oczyszczonej. Opiera się on na sprawdzeniu po jakim czasie od wypicia roztworu pojawi się odbicie. Podstawową ideą jest to, że kiedy wypija się sodę, wchodzi ona w reakcję z kwasem solnym w wyniku czego powstaje dwutlenek węgla. W teorii może to brzmieć rozsądnie – nie ma jednak żadnych badań, które potwierdzałyby wartość diagnostyczną tego testu. Nie ma także punktów odcięcia, które mówiłyby ile sekund po odbiciu mówimy o dobrej kwasowości a kiedy o niedokwasocie. Nie wiedząc jakie wartości powinny nas zadowolić, nie jesteśmy w stanie interpretować wyniku. Niewiarygodność tego testu podkreśla także fakt, że czas po którym pojawi się odbicie nie jest proporcjonalny do ilości powstałego w reakcji gazu. Ponadto na “beknięcie” wpływa wiele czynników – napięcie zwieracza spusty, osobista wrażliwość na zawartość treści żołądkowej, przełykanie śliny czy tempo perystaltyki.
Leczenie niedokwasoty
Leczenie niedokwasoty powinno rozpocząć się przede wszystkim od zdiagnozowania przyczyny jej rozwoju. Gdy uda się ustalić co stoi za niskim poziomem kwasu solnego, można wdrożyć leczenie przyczynowe. Jego uzupełnieniem powinno być leczenie objawowe – zażywanie enzymów trawiennych czy leków, stymulujących wydzielanie soków żołądkowych.
Dieta w niedokwasocie w pigułce
Odpowiednia dieta stanowi istotny element leczenia i bez niej prawdopodobnie nie uda się uzyskać oczekiwanych efektów terapeutycznych. Przede wszystkim ma ona za zadanie zwiększyć kwasowość żołądka i równocześnie dostarczyć wszystkich witamin i składników mineralnych, przy wyrównaniu już istniejących niedoborów. W dzisiejszym wpisie omówię dość powierzchownie sposób żywienia w niedokwasocie – rozwinę ten temat w artykule w następnym tygodniu.
Dieta powinna być lekkostrawna – zdecydowanie unika się smażenia a podstawowym rodzajem obróbki kulinarnej jest gotowanie. Istotne jest też rozdrabnianie pokarmu – podczas przygotowywania posiłku, ale i w trakcie jedzenia, poprzez odpowiednie żucie. Jadłospis powinien obfitować w produkty, stymulujące wydzielanie soków trawiennych – szereg roślin zawiera kwasy organiczne, zmniejszające pH żołądka. Korzystne jest spożywanie takich owoców jak: rabarbar, cytryna, dzika róża, jagody, figi, jabłka czy żurawina. Pomóc może także regularne spożywanie jogurtu naturalnego. Z napojów można wybierać (poza wodą) słabą kawę, kakao, napar z mniszka lekarskiego czy piołunu. Warto ograniczyć spożycie produktów wzdymających, które nasilają dolegliwości jak strączki, warzywa cebulowe czy kapustne. Ograniczeniu ulegają także, tłuste, ciężkostrawne i długo zalegające w żołądku, potrawy.
Wiele ziół może także sprzyjać zwiększaniu kwasowości żołądka – warto dodawać je do swoich potraw. Do grupy składników, poprawiających funkcje układu trawiennego należą: mięta, imbir, goździki, bazylia, cząber, anyż, kozieradka, kminek, czarnuszka czy kolendra.
Sposoby na dokwaszenie żołądka
Często na dokwaszenie żołądka stosowany jest fermentowany ocet jabłkowy, który rozcieńcza się z wodą (1 łyżeczka octu na pół szklanki). Roztwór należy pić przez słomkę, bo negatywnie wpływa na szkliwo. Po wypiciu należy obserwować reakcje organizmu – ocet nie wszystkim służy. Zamiast octu, w podobnym elu można wykorzystać sok z cytryny lub wodę z kapusty kiszonej/ogórków kiszonych. Wydzielanie kwasu solnego poprawia także betaina HCl. Usprawnia ona procesy trawienne, ale powinna być stosowana pod okiem specjalisty. Często zalecane są także krople żołądkowe, których gorzki smak stymuluje wydzielanie kwasu żołądkowego.
Podsumowanie
Jak widać i niedokwasota, i nadkwasota dają podobne objawy. Dlatego też tak ważne jest podjęcie odpowiedniej diagnostyki, bo leczenie tych stanów jest przeciwstawne. Złe rozpoznanie będzie więc nasilać objawy. Sama dieta, omówiona w tym wpisie powierzchownie jest trudną do samodzielnego skomponowania i wymaga stałej obserwacji swojego organizmu.
Zmagasz się z problemami ze strony układu pokarmowego? Potrzebujesz profesjonalnego wsparcia dietetycznego? Jeśli tak, dołącz do grona zadowolonych klientów i skorzystaj z mojej oferty -> kliknij tutaj.
