Dieta lekkostrawna

Określenie dieta lekkostrawna weszło do żywieniowego mainstreamu co sprawiło, że wiele osób nie rozumie jej istoty. Ten model żywieniowy nie jest po prostu ograniczeniem smażenia,  bądź jak w wielu przekazach – agresywnego smażenia a wiąże się z wieloma restrykcjami, które mają na celu oszczędzać chore narządy. Na drugim biegunie jest z kolei wyobrażenie, że dieta lekkostrawna = dieta szpitalna. Czyli – jedzenie jest jałowe, oparte na niedobrych papkach i sucharkach namoczonych w mleku. Tak mocne restrykcje są jednak rzadkie a podstawowe modyfikacje opierają się przede wszystkim na odpowiednim sposobie obróbki termicznej i prawidłowym doborze potraw.

Czym jest dieta lekkostrawna?

Dieta lekkostrawna jest modelem żywieniwoym, który odbiega od ogólnie przyjętych zasad zdrowego żywienia. Jej założenia opierają się na tym, że organizm zużywa energię na podczas trawienia i wchłaniania składników odżywczych. I dzieje się tak, mimo, że sami nie czujemy, że proces ten podkrada nam energię. Głównym celem diety lekkostrawnej jest zminimalizowanie kosztu energetycznego przeznaczanego na procesy trawienne. Dzięki temu “zaoszczędzona” energia może być wykorzystywana do innych zadań np. regeneracji po zabiegach operacyjnych, odbudowy błony śluzowej przewodu pokarmowego czy walki układu immunologicznego z toczącym się w organizmie zakażeniem bądź stanem zapalnym.

Jakie zastosowanie ma dieta lekkostrawna?

Diety lekkostrawnej nie powinniśmy stosować u ludzi zdrowych, gdyż jest to dieta eliminacyjna. W związku z tym może generować ryzyko niedoborów pokarmowych i trzeba powiedzieć, że jest trudna do samodzielnego skomponowania. Są natomiast sytuacje w których jest ona wręcz zalecana. To przykładowo:

● choroby żołądka takie jak zapalenie jego błony śluzowej lub nieżyt,

● choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, IBS),

● zatrucia pokarmowe, zakażenia przewodu pokarmowego,

● okres rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych,

● choroby infekcyjne w których przebiegu występuje wysoka gorączka,

● choroby nowotworowe,

● biegunki o różnej etiologii,

● przygotowanie do niektórych badań jak kolonoskopia, RTG i USG jamy brzusznej,

● choroby nerek i dróg moczowych,

● ostre choroby płuc (np. przebiegających z rozedmą),

● przebyty zawał serca,

● zmodyfikowana dieta lekkostrawna będzie też stosowana u pacjentów z refluksem przełykowo-żołądkowym.

Oprócz wspomnianych przypadków dieta lekkostrawna jest także często stosowana u osób w wieku podeszłym. Ma to związek ze zmianami inwolucyjnymi jakie zachodzą w obrębie ich układu pokarmowego przez co traci on zdolność do tak efektywnego trawienia jak we wcześniejszych latach.

Podstawowe założenia diety lekkostrawnej

Na diecie lekkostrawnej wyklucza się przede wszystkim produkty bogatobłonnikowe i bogatotłuszczowe. Już samo zastosowanie błonnika wskazuje, że nie należy on do czynników ułatwiających trawienie. W dietach redukcyjnych często zwiększa się spożycie tego składnika, bo wykazuje zdolność wiązania wody pod wpływem której pęcznieje. Zwiększa to sytość poposiłkową, gdyż spożyty pokarm zalega w żołądku i jelitach przez dłuższy czas a jego trawienie przebiega wolniej. I chciałabym tutaj podkreślić słowo-klucz. OGRANICZAMY zwyczajowe spożycie błonnika a nie ELIMINUJEMY go ze swojej diety.  Byłoby to niepoważne, bo jego źródła jak warzywa czy owoce dostarczają równocześnie wielu witamin, antyoksydantów czy składników mineralnych. Poza tym nie chcielibyśmy doprowadzić do sytuacji w której wystąpią zaparcia, nasilą się wzdęcia a samopoczucie pacjenta ulegnie znacznemu pogorszeniu.

Produkty i potrawy obfitujące w tłuszcz czy to naturalnie w nich występujący czy w ten dodany w procesie technologicznym będą długo trawione w układzie pokarmowym. Poza tym we wspomnianych przeze mnie przypadkach w których stosuje się dietę lekkostrawną często wchłanianie tłuszczów jest upośledzone. Skutkuje to między innymi biegunkami tłuszczowymi i często – pogorszeniem stanu zdrowia. Do ciężkostrawnych produktów należą także te wędzone i peklowane.

Dieta lekkostrawna – produkty wskazane

Z tłuszczów stawiamy na te łatwo strawne – świeże masło, margaryna miękka (kubkowa) czy oleje roślinne. Nie stosujemy ich jednak na ciepło a dodajemy na zimno, do gotowej już potrawy. Warto także stawiać na chude produkty białkowe – chude mięso, rybh, nabiał. Jaja można spożywać, ale w postaci na miękko/półmiękko a także jajecznicy czy omletu na parze.

Warzywa i owoce powinny być obierane i pozbawiane pestek. Na samym początku nie zaleca się jeść ich “na surowo” – warto podawać je obróbce termicznej, przecierać, blendować czy miksować. Jeszcze bardziej lekkostrawne są warzywa i owoce mrożone, ale nawet te warto “obrobić”. Szczególnie polecane są cukinia, marchew, pietruszka, pomidory bez skórki, szpinak, brzoskwinie, jabłka (gotowane!!!) czy banany.

Na diecie lekkostrawnej nie eliminujemy całkiem błonnika – skupiamy się na tym, by spożywać głównie ten rozpuszczalny. Produkty zbożowe (ryż, makaron) gotujemy do miękkości (nie al dente). Zalecane są przede wszystkim oczyszczone – pieczywo pszenne (czerstwe, świeże jest ciężkostrawne), sucharki, kasza manna, kasza jaglana, biały ryż, płatki owsiane błyskawiczne czy drobne, białe makarony.

Początkowo, lepiej tolerowane są orzechy moczone, rozdrobione i mielone – w takiej formie nie zawsze trzeba z nich rezygnować. Dobrym rozwiązaniem będą też kremy orzechowe. 

Dietę dosmaczniamy łagodnymi przyprawami ziołowymi (tymiankiem, majerankiem, koperkiem, bazylią, oregano, estragonem itp.) i niewielką ilością soli. Oprócz ziół można też stosować cynamon, imbir czy kurkumę. Pieprz powinien być stosowany w OGRANICZONYCH ilościach.

Dieta lekkostrawna – produkty niewskazane

Niezmiernie istotna jest odpowiednia obróbka termiczna. Warto zaprzyjaźnić się z gotowaniem w wodzie lub na parze, duszeniem bez tłuszczu czy pieczeniem (również bez tłuszczu) w rękawie/folii/pergaminie.

Z diety lekkostrawnej wyklucza się przede wszystkim produkty nietolerowane przez pacjenta – to indywidualne reakcje są priorytetem a nie tabelki z zaleceniami.Wśród najczęściej wykluczanych produktów wyróżnić można:

– produkty wzdymające – szczególnie będą to warzywa strączkowe, cebulowe i kapustne. Przy większej tolerancji moze pojawić się ich niewielka ilość, ale poddana odpowiedniej obróbce termicznej. Fasolka po bretońsku z tłustą kiełbasą “powali” anwet zdrowego “żawodnika”, nie mówiąc już o osobie chorej… Jednak delikatny krem z dodatkiem gotowanej soczewicy (najlżjeszym ze strączków może być już całkiem w porządku),

– produkty smażone – przede wszystkim eliminujemy smażenie na głębokim tłiuszczu, mocne rumienienie czy przypiekanie potrawy. Nie chcemy, by powstała twarda, przypalona i chrupiąca skórka, bo mimo, że niewątpliwie smaczna, to równocześnie ciężkostrawna, niewskazany jest ŻADEN tłuszcz na ciepło,

– produkty tłuste – przede wszystkim wysoko przetworzone, bogate w tłuszcze utwardzone i trans. Nie ma mowy o daniach typu fast food, słodyczach, tłustych przetworach mięsnych a nierzadko także tłustym nabiale,

– ostre przyprawy – należy szczególnie eliminować je przy współwystępujących schorzeniach układu pokarmowego (nadżerkach, wrzodach, zapaleniach),

– produkty bogate w błonnik nierozpuszczalny –warto uważać na otręby, pestki, orzechy a z warzyw czy owoców pozbywać się skórki i pestek (tam, gdzie jest to możliwe). Na początkowym etapie korzystne jest poddawanie owoców i warzyw obróbce termicznej – gotowaniu i przecieraniu. Na jakiś czas ograniczyć trzeba także produkty zbożowe gruboziarniste jak brązowy ryż, makarony razowe, żytni chleb czy kasze jak gryczana czy pęczak,

– produkty wędzone,

– pieczywo cukiernicze i wszelkie pączki, faworki, rogale, croissanty,

– ocet,

– alkohol, mocna kawa i herbata, napoje gazowane,

– słodycze, ciasta, torty, słone przekąski.

Dieta lekkostrawna – kilka wskazówek

Dieta lekkostrawna, mimo ograniczeń, nie musi być monotonna i bez smaku – nawet nie powinna taka być, bo w stanach w których jest wskazana często dochodzi do zaburzeń łaknienia. Praktycznie jak każdą dietę również tę lekkostrawną możemy dosmacznić, odpowiednio zbilansować i dopasować do indywidualnych potrzeb pacjenta. Jak możesz zauważyć, zastosowanie się do powyższych wskazówek mogłoby doprowadzić do tego, że posiłek będzie miał wysoki indeks glikemiczny (IG). Można jednak go zniwelować przez odpowiednią kompozycję posiłków – w każdym powinno się znaleźć białko, węglowodany i tłuszcz (dodany na zimno). Istotna jest też ilość wykorzystywanego produktu węglowodanowego. Można także stosować “trick” w postaci jedzenia źródła węglowodanowego na koniec posiłku.

Gotowanie posiłków jest o tyle istotne, że znacznie wpływa na strawność produktów. W jego trakcie usuwana jest część błonnika pokarmowego. Dlatego tak ważna jest obróbka termiczna warzyw i owoców na diecie lekkostrawnej. Korzystne jest także miksowanie produktów – zupy krem czy puree są łatwiej tolerowane przez pacjentów. Jeśli decydujemy się jednak na spożywanie owoców i warzyw bez obróbki termicznej (przy niektórych jak pomidory jest to dozwolone) pamiętajmy jednak o wybieraniu produktów dojrzałych i pozbawianiu ich skórki i pestek. Z warzyw zawsze (niezależnie czy poddajemy je obróbce czy nie) należy usuwać części twarde i zwłókniałe.

Dobrą praktyką jest także dodatkowe rozpulchanianie i zmiękczanie potraw. W tym celu można na przykład stosować namoczoną bułkę pszenną czy ubitą pianę z białek jaj. Nie powinniśmy podawać osobie chorej sosów i zup na zasmażkach – do zagęszczania potraw powinno używać się zawiesin bazujących w głównej mierze na mące pszennej i mleku.

Kluczowym elementem pozadietetycznym jest zadbanie o higienę jedzenia. Bez tego nawet najlepiej skomponowany plan może być warty wyrzucenia do kosza. Dlatego też należy zwrócić uwagę, by pokarm przeżuwać bardzo dokładnie i POWOLI. Na posiłek powinniśmy poświęcić przynajmniej 15-20 minut i zadbać o spokojne warunki otoczenia. Nie ma mowy o jedzeniu z rozpraszaczami w postaci telefonu, czytania książki czy oglądania TV. 

Podsumowanie

Mimo swojej dużej popularności dieta lekkostrawna często jest źle interpretowana. Jej odpowiednie skomponowanie może gwarantować dostarczenie wszystkich składników odżywczych, przy zachowaniu smaku i równoczesnym oszczędzaniu układu pokarmowego. Pamiętajmy jednak, że dieta łatwostrawna to dieta LECZNICZA i nie powinna być stosowana u ludzi zdrowych.

Masz problemy trawienne? Szukasz dietetyka? Kliknij tutaj i zapoznaj się z moją ofertą.