Zespół jelita drażliwego (IBS) jest CHOROBĄ przewlekłą dotyczącą jelita cienkiego i grubego. Za każdym razem gdy o nim mówię podkreślam, że jest to oficjalnie uznane schorzenie, bo wiele osób nadal to podważa, przez co IBS jest lekceważony. Chociaż nie zagraża życiu, dolegliwości jakie mu towarzyszą są na tyle uciążliwe, że znacznie obniżają jakość codziennego życia. Faktem jest, że objawy są niespecyficzne, wobec czego często mylone są z innymi schorzeniami. Dlatego też ważny jest właściwy proces diagnostyczny.
Zespół jelita drażliwego może pojawić się w każdym wieku, chociaż najczęściej jest rozpoznawany w 3. i 4. dekadzie życia. Jest częstą chorobą – wg różnych szacunków jego częstość plasuje się na poziomie 10-20% i zaraz po przeziębieniu, jest drugim powodem nieobecności w pracy. Szacuje się, że osoby z zespołem jelita drażliwego muszą ograniczyć swoją aktywność średnio 73 razy w roku a równocześnie <50% chorych na IBS szuka pomocy u specjalisty. Z uwagi na częstość występowania choroby zaczyna ona pretendować do miana schorzenia cywilizacyjnego.
Jak rozpoznaje się zespół jelita drażliwego?
Nie ma jednego badania, które pozwoli nam na jednoznaczne zdiagnozowanie zespołu jelita drażliwego. Standardem rozpoznania jest stosowanie Kryteriów Rzymskich IV i wykonywanie badań, które wykluczają schorzenia z podobnymi objawami.
Zespół jelita drażliwego – Kryteria Rzymskie IV
| Zespół jelita drażliwego (C1) |
| Nawracający ból brzucha występujący średnio przez co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące, który spełnia co najmniej 2 z poniższych kryteriów: – Związany jest z wypróżnieniem; – Związany jest ze zmianą częstości wypróżnień (biegunka lub zaparcia); – Związany jest ze zmianą konsystencji (wyglądu) stolca |
Kryteria spełnione przez ostatnie 3 miesiące przy wystąpieniu objawów co najmniej 6 miesięcy przed rozpoznaniem
Warto zwrócić uwagę, że bóle brzucha są niecharakterystyczne, o różnej i zmiennej lokalizacji, ale najczęściej umiejscowione są w podbrzuszu. Niewystępowanie bólu brzucha WYKLUCZA postawienie diagnozy zespołu jelita drażliwego!
Badania pomocnicze
Badania pomocnicze służą do potwierdzenia diagnozy poprzez wykluczenie organicznej przyczyny dolegliwości. Celem jednak NIE JEST wykonywanie wszystkich możliwych badań i wykluczanie wszystkich potencjalnych chorób, które mogą mieć podobne dolegliwości do IBS-u. Zgodnie z American College of Gastroenterology (ACG, 2020) powinniśmy raczej stawiać na minimalizm. Zalecane jest wykonywanie testów serologicznych w kierunku celiakii – przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA i IgA całkowite (przy podejrzeniu IBS i biegunce) a także badanie kalprotektyny, laktoferyny i CRP. Rutynowe badania stolca w kierunku patogenów nie są zalecane, podobnie jak rutynowa kolonoskopia (u pacjentów <45 roku życia) czy rutynowe badania w kierunku obecności alergii pokarmowych (w klasie IgE!), chyba że objawy na nie wskazują. Eksperci, jako pomocne, wskazują także badania takie jak: tyreotropina (TSH), morfologia, odczyn Biernackiego (OB) czy USG jamy brzusznej.
Wykonywanie innych badań powinno być zalecone przez lekarza, po analizie współwystępujących objawów, które mogłyby sugerować inny kierunek diagnostyczny. Istotnym problemem jest to, że średni czas od pojawienia się dolegliwości do postawienia diagnozy wynosi 6 lat… Wbrew pozorom i obiegowej opinii właściwe rozpoznanie IBS jest trudne i wymaga czujności ze strony lekarza.
Pamiętaj! Diagnozę zawsze stawia lekarz! Nie dokonuj samodiagnozy, bo możesz przeoczyć jakiś stan, który będzie wiązał się z poważniejszymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Jakie choroby dają objawy jak zespół jelita drażliwego?
Schorzeń/zaburzeń podobnych do IBS pod kątem dolegliwości jest niestety bardzo dużo, natomiast spośród popularniejszych można wymienić:
- chorobę uchyłkową;
- choroby zapalne jelit;
- celiakię;
- depresję/zaburzenia zdrowia psychicznego;
- endometriozę;
- nietolerancje pokarmowe (np. laktozy)’;
- przerosty bakteryjne (SIBO, IMO);
- przerosty grzybicze;
- refluks przełykowo-żołądkowy;
- refluks żółciowy;
- zakażenie Helicobacter pylori;
- zakażenia pasożytnicze.
Warto pamiętać, że zespół jelita drażliwego może WSPÓŁWYSTĘPOWAĆ z innymi schorzeniami – potwierdzenie któregoś z nich nie znaczy, że postawiona przez lekarza diagnoza IBS-u jest błędna. Najczęstszymi z chorób, które występują z IBS są celiakia czy choroby zapalne jelit a także choroba często towarzyszy zespołowi przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim (SIBO).
Jakie objawy towarzyszą IBS?
Poza wspomnianym bólem brzucha zespół jelita drażliwego może objawiać się całym spektrum dolegliwości, zarówno jelitowych, jak i pozajelitowych.
Objawy trawienne
- biegunki, zaparcia, często wsytępujące wymiennie;
- odbijanie;
- ogólny dyskomfort w obrębie przewodu pokarmowego;
- nudności;
- pieczenie w nadbrzuszu;
- skurcze brzucha;
- śluz w kale;
- uczucie ciężkości (często po surowych owocach, warzywach);
- uczucie niepełnego wypróżnienia;
- uczucie zalegania jedzenia w żołądku;
- wzdęcia i nadmierne gazy (przede wszystkim PO posiłkach);
- zaburzenia trawienne w stresie;
Występowanie objawów jest silnie skorelowane ze spożywanym pokarmem – mogą pojawić się już po 15 minutach od posiłku i utrzymują się nawet do 3 godzin.
Objawy pozajelitowe
- migrenowe bóle głowy;
- bóle mięśni;
- ból pleców;
- choroba lokomocyjna;
- częstomocz, parcie na mocz, nocne oddawanie moczu;
- drażliwość;
- fibromialgia;
- (u kobiet) nasilone PMS;
- przewlekłe zmęczenie, nadmierna senność;
- stany depresyjne;
- wypadanie włosów, słabe paznokcie;
- zaburzenia osobowościowe;
- zaburzenia miesiączkowania;
- zaburzenia nastroju;
- zaburzenia seksualne
- zaburzenia snu;
- zmiany skórne.
Wielość objawów sprawia, że życie z zespołem jelita drażliwego jest bardzo bolesne, wyniszczające i frustrujące. Poziom życia chorego ulega ZNACZNEMU pogorszeniu, wiąże się z absencją w szkole, pracy i życiu towarzyskim, co jeszcze bardziej nasila stres a tym samym – symptomy. Błędne koło kręci się w najlepsze.
Objawy alarmowe
Są dolegliwości, które powinny jak najszybciej skierować nas do lekarza – niezależnie od tego jak długo jesteśmy z diagnozą zespołu jelita drażliwego. Jak już wspomniałam, może on współwystępować z innymi schorzeniami, które mogą rozwijać się po czasie. Zwróć uwagę na symptomy takie jak
- anemia;
- ból po prawej stronie jamy brzusznej;
- dolegliwości nieustępujące nocą i wybudzające ze snu;
- dysfagia (zaburzenia połykania);
- gorączka;
- obecność krwi w kale;
- nietrzymanie stolca;
- niezamierzona utrata masy ciała;
- zmiany okołoodbytowe’;
- wodobrzusze lub opór w jamie brzusznej;
- wymioty.
Jako czynnik alarmowy uznaje się również wystąpienie dolegliwości po 45 roku życia, płeć męską i genetyczne obciążenie nowotworami, chorobą zapalną jelit czy celiakią. Alarmujące jest wystąpienie też nowych objawów w przeciągu ostatnich 6 miesięcy.
Warunek skutecznego leczenia zespołu jelita drażliwego
Postawienie diagnozy zespół jelita drażliwego to ZA MAŁO! Niezbędne jest jeszcze określenie podtypu IBS, których wyróżniamy cztery i co do rozpoznania których wykorzystuje się wytyczne również uwzględnione we wspomnianych już Kryteriach Rzymskich IV. W tabeli poniżej odwołuję się do bristolskiej skali uformowania stolca, więc najpierw ją załączam, byście wiedzieli o czym mowa.
| Kryteria diagnostyczne podtypów zespołu jelita drażliwego (IBS) wg Kryteriów Rzymskich IV | |
| IBS z dominującym zaparciem (IBS-C) | Częściej niż w co czwartym wypróżnieniu (>25%) stolce typu 1 lub 2 wg bristolskiej skali uformowania stolca (BSFS), a rzadziej niż w co czwartym wypróżnieniu (<25%) typu 6 lub 7. W skrócie: zaparcia>biegunka; wystarczy, że częściej obserwujemy stolec 1 lub 2 wg BSFS |
| IBS z dominującą biegunką (IBS-D) | Częściej niż w co czwartym wypróżnieniu (>25%) stolce typu 6 lub 7 wg BSFS, a rzadziej niż w co czwartym wypróżnieniu (<25%) typu 1 lub 2. W skrócie: biegunka>zaparcia; wystarczy, że częściej obserwujemy stolec 6 lub 7 wg BSFS |
| IBS z mieszanymi zaburzeniami (IBS-M) | Częściej niż w co czwartym wypróżnieniu (>25%) stolce typu 1 lub 2 wg BFSF oraz częściej niż w co czwartym wypróżnieniu (<25%) typu 6 lub 7 wg BSFS. W skrócie: biegunka i zaparcia; wystarczy, że pacjent zgłasza równie częste występowanie zaparć i biegunek. |
| IBS niesklasyfikowany (IBS-U) | Do tej grupy zalicza się pacjentów, których nie można zakwalifikować jednoznacznie do ww. grup. |
To od rozpoznania podtypu zależeć będize rodzaj dobranego leczenia – niezależnie czy mamy na myśl dietę (nie zawsze rozwiązaniem jest lowFODMAP 😉), farmakoterapię, suplementację czy zmiany w zakresie stylu życia. Ale samo leczenie to temat już na inne wpisy.
Podsumowanie
Zespół jelita drażliwego jest realną chorobą (chociaż często bagatelizowaną), która chociaż nie może być sama zdiagnozowana poprzez jedno badanie musi być właściwie potwierdzona. Należy pamiętać, by się nie samodiagnozować – 100 razy szybciej pójdzie, gdy zrobi to specjalista. Daj sobie pomóc, bo szkoda życia na byle jakie samopoczucie i dolegliwości, które doskwierają każdego dnia i wykluczają nas z czynnośic, które sprawiają radość. Po postawionej diagnozie warto podjąć się właściwego leczenia, w tym dietetycznego pod okiem doświadczonego dietetyka.
Potrzebujesz profesjonalnego wsparcia dietetyka? Zobacz jak mogę Ci pomóc i zapoznaj się z ofertą *klik*.
