Giardia lamblia (inaczej: Giardia intestinalis, Giardia duodenalis, wielkouściec jelitowy czy ogoniastek jelitowy) należy do grupy pierwotniaków i jest równocześnie najczęstszym z tej grupy pasożytem bytującym w organizmie człowieka. Najczęściej dostaje się do ciała wraz z jedzeniem, zanieczyszczonym cystami. Można się nią także zarazić przez wypicie skażonej wody, od innego domownika (droga fekalno-oralna, brudne ręce, poręcze, klamki, jedzenie tymi samymi sztućcami, picie z jednej szklanki) czy zwierzęcia. Giardia bytuje również w miejscach o słabych warunkach sanitarnych takich jak baseny czy ośrodki wypoczynkowe. Pierwotniak jest bardzo inwazyjny – wystarczy już połknięcie 10-100 cyst, by doszło do zakażenia. Okres wylęgania wynosi średnio 7 dni (3-20).
Harcowanie giardii w naszych jelitach…
Połknięte jaja pasożyta pod wpływem kwasu solnego przeobrażają się w trofozoity (formy dorosłe, wegetatywne). Następnie formy te przemieszczają się dalej do jelita cienkiego. Tam Giardia lamblia uszkadza nasze kosmki jelitowe – wypustki, które odpowiadają za efektywne wchłanianie składników odżywczych. Dzieje się tak, gdyż pierwotniak ma specjalne przyssawki [tarcza przyssawkowa], za pomocą których przyczepia się do błony śluzowej jelit, najczęściej w okolicy krypt jelitowych. W efekcie zmniejsza się powierzchnia wchłaniania składników odżywczych i stopniowe obumieranie komórek nabłonka jelitowego. Prowadzi to do niedoborów witamin i składników mineralnych, osłabienia organizmu i licznych dolegliwości, w tym trawiennych. Lamblia często daje obraz jelit podobny do celiakii.
Poza bytowaniem w jelicie cienkim, giardia ma zdolność do przenikania do dwunastnicy a następnie pęcherzyka żółciowego i wątroby. Jej obecność skutkuje zablokowaniem przepływu żółci. Zaburzeniu ulega motoryka żołądka i dwunastnicy a żółć często obserwowana jest w żołądku pacjentów (mówimy wówczas o refluksie żółciowym). Obecność lamblii w wątrobie i pęcherzyku będzie wiązać się ze znacznym pogorszeniem stanu wątroby, zastojami żółci i zaburzeniami jej składu. Dodatkowo będzie przekładać się na problemy z tarczycą, nasilać rozszczelnienie jelit (zaburza skład i funkcjonalność śluzu jelitowego), dysbiozę (szczególnie w kontekście mikrobioty ochronnej np. Lactobacillus spp.) czy przewlekłe stany zapalne (obserwuje się wzrost sIgA i cytokin prozapalnych).
Jakie objawy daje giardia lamblia?
Wśród symptomów zakażenia tym pasożytem wymienić można:
- biegunki (“pływające”stolce), rzadziej zaparcia (jako efekt zastoju żółci);
- nagłe, silne parcie na stolec (potrzeba oddania stolca zaraz po posiłku);
- żółty, odbarwiony kał (“tłuszczowy”, unoszący się na wodzie, brudzący toaletę, często o nieprzyjemnym zapachu) z widocznymi, niestrawionymi resztkami, śluz w kale;
- słaba tolerancja wysokotłuszczowych produktów;
- skurcze, rozlane bóle brzucha, bóle żołądka;
- zgaga, refluks żółciowy;
- przewlekłe wzdęcia, gazy – o zapachu siarki (giardia może być przyczyną SIBO);
- przelewanie w brzuchu, burczenie;
- nudności;
- odbijanie;
- nieprzyjemny smak w ustach;
- bóle głowy;
- objawy histaminowe: kichanie, lejący katar;
- spływanie wydzieliny z gardła.
- chroniczne zmęczenie, brak energii;
- zaburzenia układu hormonalnego np. dominacja estrogenowa;
- niezamierzona utrata masy ciała;
- brak apetytu;
- zmiany skórne – trądzik, wysypka, swędzenie, pokrzywka;
- objawy neurologiczne: stany depresyjne, nerwica, pobudzenie, płaczliwość, stany lękowe, drażliwość;
- niedobory wit. B12, A, D, E, K, cynku, żelaza;
- zaburzenia snu;
- zapalenie pęcherzyka żółciowego, trzustki, wyrostka robaczkowego;
- kołatania serca, niskie ciśnienie krwi;
- pseudonietolerancja glutenu i/lub laktozy (jako efekt zniszczenia rąbka szczoteczkowego i kosmków jelitowych – mechanizm podobny jak w chorobie trzewnej);
- u dzieci – zahamowanie wzrastania.
Pomimo, że spektrum objawów może być szerokie, warto podkreślić, że w wielu przypadkach zakażenie przebiega bezobjawowo. Kolonizacja bezobjawowa może ustąpić samoistnie. Jednak jeśli objawy już się pojawią, mogą utrzymywać się nawet 1-2 lata po przebytym leczeniu!
Giardioza ostra i przewlekła
Wspomniane wcześniej objawy wiążą się z giardiozą przewlekłą. Choroba może jednak przyjmować także postać ostrą, manifestującą się przede wszystkim cuchnącą, wodnistą biegunką (bez krwi i śluzu) i kurczowym bólem brzucha w nadbrzuszu. Postaci tej towarzyszą także wzdęcia, nudności, utrata łaknienia, spadek masy ciała, wymioty, gorączka i osłabienie organizmu. W 30-50% przypadków choroba przekształca się w postać przewlekłą, w pozostałych ma ona charakter samoograniczający się.
Lamblioza przewlekła swoimi objawami może przypominać zespół jelita drażliwego a objawowa infekcja może zaostrzać istniejący już IBS.
Czynniki ryzyka zakażenia giardia lamblia
Wśród czynników ryzyka zakażenia możemy wymienić:
- picie nieprzegotowanej wody, szczególnie ze strumieni, rzek i jezior;
- podróże do krajów strefy międzyzwrotnikowej (objawowa infekcja Giardii jest przyczyną 5% biegunek podróżnych);
- praca z dziećmi (np. żłobek, przedszkole);
- złe warunki sanitarne;
- zakażenie u domowników;
- analno-oralne kontakty seksualne;
- bezkwaśność żołądka, gastrektomia, stosowanie leków zmniejszających wydzielanie żołądkowe;
- posiadanie psów i kotów (standardowe leki na odrobaczanie nie działają na pierwotniaki).
Warte wspomnienia jest to, że giardia lamblia bardzo lubi współwystępować z zakażeniem Helicobacter pylori. Szczególnie jeśli po przebytej eradykacji tej bakterii objawy nie ustępują, warto rozszerzyć diagnostykę w kierunku giardiozy. I odwrotnie. Drobnoustroje te są bardzo rozpowszechnione w środowisku, wobec czego ryzyko zakażenia jest wysokie, szczególnie jeśli nie do końca dbamy o swoje zdrowie i osłabiamy swój organizm, zwiększając tym samym ryzyko infekcji. Zarówno Giardia lamblia, jak i obecność Helicobacter przekłada się na silną stymulację układu immunologicznego i produkcję cytokin prozapalnych, niszczących nabłonek przewodu pokarmowego, co tworzy idealne warunki rozwoju patogenów. Oba czynniki wiążą się także z rozwojem dysbiozy jelitowej. Inne koinfekcje towarzyszące Giardii to: glista ludzka, Cryptosporidium, Clostridioides difficile, Salmonella, E. coli i inne bakterie proteolityczne.
Swoją uwagę w kontekście potecjalnego rozpoznania lamlii powinny skierować także osoby z niedożywieniem (które występuje mimo stosowania odżywczej, różnorodnej diety), obniżoną odpornością (niedobory odporności zwłaszcza IgA, hipogammaglobulinemia, immunosupresja) czy przy (przewlekłych) problemach z pęcherzykiem żółciowym. Na zarażenie lamblią najbardziej podatne są dzieci do 5 roku życia.
Diagnostyka giardii lamblii
Nawet jeśli Twoje objawy są tak wyraźne, że jesteś niemal przekonany(a), że masz lamblię, nie możesz ominąć etapu badań diagnostycznych. Pod żadnym pozorem NIGDY nie odrobaczamy się w ciemno – musimy mieć potwierdzenie z jakim przeciwnikiem walczymy. Lamblia jest bardzo trudna do wykrycia z uwagi na swoje niewielkie rozmiary. Może bytować nie tylko w jelicie cienkim, ale także w pęcherzyku czy drogach żółciowych, powodując problemy z wytwarzaniem żółci. Czasem więc trzeba nawet 5-6 próbek do ostatecznego rozpoznania! Ujemne wyniki nie wykluczają obecności pasożyta!
Rozpoznanie ustalane jest na podstawie zidentyfikowania obecności cyst w kale lub trofozoitów w kale i treści dwunastniczej. Aby wykryć zakażenie lamblią wykonujemy mikroskopowe badanie kału w laboratorium parazytologicznym. Warto pierwsze pobranie wykonać w okolicy pełni a 5-7 dni przed rozpoczęciem zbierania próbek pomocne może być przyjmowanie leków żółciopędnych (np. Cholestil max czy Boldaloin na noc). Na 1 badanie przypada pobranie co najmniej 3 próbek kału w 2-dniowych odstępach. Konieczność ponowienia badań wiąże się z faktem, że wydalanie cyst z kałem jest okresowe – niekoniecznie moment pobrania próbek będzie tym, podczas którego to następuje. Szanse na wykrycie cyst za pierwszym razem szacuje się na 35-50%.
Poza badaniami kału warto oznaczyć poziom przeciwciał krwi w klasach IgA, IgE i IgM. Inną metodą wykrycia Giardii lamblii jest badanie mikroskopowe treści dwunastniczej, pobranej podczas endoskopii w celu wykrycia trofozoitów.
Przy wykryciu lamblii należy przebadać WSZYSTKICH domowników i zwierzęta.
Wpływ zakażenia giardia lamblia na wyniki badań krwi
Obecność Giardia lamblia może być związana z następującymi odchyleniami w wynikach badań krwi:
- podwyższone eozynofile, monocyty lub limfocyty;
- obniżone neutrofile, limfocyty, leukopenia;
- niski poziom ferrytyny i niskie/wysokie żelazo;
- niedobór B12, kwasu foliowego;
- rozchwiany lipidogram – bardzo niski lub bardzo wysoki;
- wysokie/niskie AST, ALP;
- niskie GGTP (<15 U/l);
- wysokie IgE całkowite;
- niskie IgA.
Obecność pasożyta może przekładać się na zaostrzenie chorób o podłożu autoimmunologicznym jak reumatoidalne zapalenie stawów, atopowe zapalenie skóry czy Hashimoto.
Leczenie giardiozy
Leczenie zakażenia Giardią lamblią jest równie trudne co jej wykrycie. Pasożyt ten jest wyjątkowo oporny i niestety – lubi nawracać. Właściwe leki powinien dobrać lekarz parazytolog. Najczęściej jako leczenie pierwszego wyboru stosowany jest tynidazol albo nitazoksanid. Leczeniem drugiego wyboru jest: albendazol, mebendazol, paromomycyna czy metronidazol. U kobiet ciężarnych leczenie nie jest wdrażane, chyba, że objawy są nasilone, wówczas stosowana jest paromomycyna. Nie warto jednak ograniczać się tylko do nich – ważne będzie włączenie fitoterapii i suplementacji wspierającej organizm. Pamiętaj również, że do odrobaczania BEZWZGLĘDNIE trzeba odpowiednio się przygotować.
Lamblia jest BARDZO zaraźliwa, dlatego oprócz leczenia osoby zakażonej, odrobacza się całą rodzinę i zwierzęta domowe, niezależnie od występowania objawów. Cysty (forma przetrwalnikowa) lamblii są oporne na czynniki zewnętrzne a także niektóre środki dezynfekujące (przykładowo chlor). Mogą zachować swoją inwazyjność przez nawet 3 miesiące.
Potwierdzeniem wyleczenia jest brak wykrycia Giardii w stolcu po 2-4 tygodniach od zakończenia leczenia. Trzeba jednak się obserwować, bo nawrót może nastąpić po upływie 2-8 tygodni. Należy pamiętać, że po przechorowaniu nie rozwija się trwała odporność, więc może dojść do ponownego zakażenia. Dlatego podjęcie działań profilaktycznych jest bardzo ważne.
Jak uchronić się przed zakażeniem giardia lamblia?
- Pij wodę butelkowaną, przegotowaną lub filtrowaną.
- Dokładnie myj owoce i warzywa w czystej wodzie.
- Unikaj pokarmów nieznanego pochodzenia, szczególnie w rejonach o niskim stopniu higieny.
- Dokładnie myj ręce, szczególnie przed jedzeniem, po skorzystaniu z toalety czy kontakcie ze zwierzętami.
- Nie pożyczaj rzeczy osobistych jak ręcznik.
- Ucz dzieci zasad higieny od najmłodszych lat i regularnie o nich przypominaj.
- Podczas pływania na basenie, w jeziorze/rzece/strumieniu starają się nie połykać wody.
Pamiętaj, by przez 2 tygodnie po ustąpieniu objawów i w trakcie leczenia nie korzystać z kąpielisk.
Giardia lamblia – podsumowanie
Wykrycie i leczenie lamblii to procesy bardzo trudne, wobec tego powiedzenie “lepiej zapobiegać niż leczyć” pasuje tu idealnie. Jednak jeśli dojdzie do zakażenia, leczenie powinno być prawidłowo zaplanowane, bezwzględnie pod okiem specjalisty.
Potrzebujesz pomocy dietetyka? Zobacz jak możemy współpracować → *klik*.
