Dzisiaj zajmiemy się omawianiem jednej z chorób należących do grupy zapaleń jelit, jaką jest choroba Leśniowskiego-Crohna. Pacjenci z tym schorzeniem często zastanawiają się czy zmiana sposobu odżywiania może pomóc. Spotykają się bowiem ze sceptycyzmem ze strony lekarzy, którzy jako rozwiązanie widzą jedynie farmakoterapią lub zabiegi operacyjne. Nie bądźmy jednak dla lekarzy zbyt surowi – oni naprawdę w toku nauczania o samej diecie mają niewiele. Jak już się więc po tych stwierdzeniach domyślasz, dieta będzie miała znaczenie w procesie leczenia. Ale o tym jakie, przekonasz się w dalszej części tego wpisu.
Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?
Omawiane dzisiaj schorzenie jest chorobą zapalną i w przeciwieństwie do drugiej – wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, może dotyczyć KAŻDEGO odcinka przewodu pokarmowego. Zaczynając od jamy ustnej a kończąc na odbytnicy. Najczęściej dotyczy jednak jelita krętego. W przebiegu choroby wyróżnia się charakterystyczne, odcinkowe zmiany zapalne w przewodzie pokarmowym, które przedzielone są fragmentami całkowicie zdrowymi, nieobjętymi zapaleniem. Wspomniane zapalenie jest o tyle niebezpieczne, że z czasem obejmuje wszystkie ściany układu trawiennego. Skutkuje to ich zniszczeniem i włóknieniem a ostatecznie – powstaniem powikłań do których należą przetoki czy zwężenia.
Charakterystyczne dla choroby Leśniowskiego-Crohna, jako choroby przewlekłej, są okresy zaostrzenia i remisji. Znaczy to, że schorzenie może przez jakiś okres czasu kompletnie nie dawać o sobie znać. Warto wspomnieć, że odpowiednia dieta i nawyki stylu życia sprzyjają temu, by okres remisji trwał dłużej a zaostrzenia nie były tak ciężkie. Niestety wiele osób nie jest tego świadoma i niektórzy zmagają się z objawami choroby bez przerw, co prowadzi do niepełnosprawności czy zabiegów operacyjnych.
Kiedy wiemy, że to choroba Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna występuje coraz częściej w krajach rozwiniętych, w tym Polsce. Rozpoczyna się wcześnie, zwykle około 15-25 roku życia. Początkowo daje niespecyficzne objawy, przez co może być pomylona z taką chorobą jak na przykład zespół jelita drażliwego. Wraz z nasileniem choroby pojawiają się coraz bardziej niespecyficzne objawy jak: niezamierzony spadek masy ciała, gorączka czy osłabienie. Inne objawy, które wskazują na chorobę Leśniowskiego-Crohna to:
- bóle brzucha (nasilające się po posiłkach, zwykle w prawej dolnej części brzucha),
- biegunka, rzadko krwista, czasem jednak może mieć smoliste zabarwienie. Z uwagi na zaburzenia trawienia może wystąpić biegunka tłuszczowa.
- dysfagia (problemy z przełykaniem)
- odynofagia (ból podczas przełykania),
- aftowe owrzodzenia,
- ból jamy ustnej i dziąseł,
- owrzodzenia, szczeliny, ropnie, przetoki okołoodbytowe.
Choroba Leśniowskiego-Crohna często manifestuje się objawami spoza przewodu pokarmowego Należą do nich: zapalenie stawów, zmiany skórne jak rumień guzowaty czy zapalenie błony naczyniowej oka.
Diagnostyka choroby Leśniowskiego-Crohna
W przeciwieństwie do IBS, choroba Leśniowskiego-Crohna manifestuje się w badaniach diagnostycznych. Badania krwi wskazują na: niedokrwistość, hipoproteinemię, leukocytozę, przyspieszony OB, zwiększone stężenie CRP, hipokaliemię, niedobory witamin (np. B12) czy hipoproteinemię. Pomocne w różnicowaniu jest także oznaczenie przeciwciał przeciwko Saccharomyces cerevisiae (ASCA). Na etapie podejrzenia choroby można też zlecić badanie laktoferyny czy kalprotektyny w kale, aby zapobiec wykonaniu niepotrzebnej kolonoskopii (gdyby nie było wskazań co do obecności stanu zapalnego). Schorzenie może wyczuć lekarz także już na etapie badania fizykalnego – wyczuwając nieprawidłowy opór w prawej dolnej części brzucha. Jak już chwilę wcześniej wspomniałam, wykonuje się także badanie endoskopowe, najczęściej kolonoskopię. Pozwala ona na ocenę stanu jelita i postawienie diagnozy.
Czasem pacjent kierowany jest na wykonanie badań obrazowych – USG, tomografii czy rezonansu magnetycznego. Zaraz po postawieniu diagnozy, wykorzystywane są także badania mikrobiologiczne stolca. Pozwalają na stwierdzenie czy pacjent nie jest zakażony Clostridioides difficile.
Choroba Leśniowskiego-Crohna – leczenie
Choroba Leśniowskiego-Crohna jest chorobą przewlekłą i jak się możesz domyślić – nieuleczalną. Powodem jest brak poznania przyczyny schorzenia. Okresy zaostrzenia zakłócają czas remisji, kiedy to objawy są ustabilizowane. Celem leczenia jest więc przede wszystkim jak największe złagodzenie objawów i jak najdłuższe utrzymanie czasu remisji, aby pacjent mógł żyć komfortowo, bez konieczności postępowania chirurgicznego. W terapii choroby Leśniowskiego-Crohna stosowane są leki takie jak aminosalicylany, glikokortykoidy, tiopuryny czy metotreksat. Czasem wdrażana jest także terapia biologiczna. Nieodłączną częścią leczenia jest także odpowiednia dieta i zmiany stylu życia.
Choroba Leśniowskiego-Crohna – dieta w zaostrzeniu
W aktywnej postaci choroby celem żywienia jest uzyskanie indukcji remisji a następnie – jej powstrzymanie. W zaawansowanej fazie często stosuje się wyłączne żywienie enteralne (dojelitowe) dietą przemysłową. Żywienie dojelitowe polega na dostarczeniu wszystkich niezbędnych składników odżywczych oraz energii bezpośrednio do żołądka bądź jelita z pominięciem jamy ustnej za pomocą zgłębnika lub stomii. Ta forma żywienia trwa najczęściej 6-12 tygodni. W lżejszych stanach możliwe jest żywienie doustne, jednak pacjentom podaje się nie stałe pokarmy a specjalne preparaty odżywcze – dietę polimeryczną, pół elementarną lub elementarną.
Wraz z poprawą stanu zdrowia coraz mniejszą część odżywiania stanowi żywienie dojelitowe, ale nadal jest ono utrzymywane dla lepszego odżywienia pacjenta. Gdy to nastąpi – stopniowo powraca się do normalnej diety. Najpierw jest to dieta lekkostrawna, płynna ze znacznie obniżoną zawartością błonnika pokarmowego, który na tym etapie mógłby znacznie nasilić dolegliwości. Dozwolone są wówczas kleiki, delikatne przeciery i duża ilość wody. Później dieta zmienia się w półpłynną. Następnie dodawane są kolejne, już stałe, lekkostrawne produkty jak sucharki, drobne makarony czy jasne, czerstwe pieczywo.
Dieta w okresie wychodzenia z aktywnej fazy choroby
W końcowym etapie okresu zaostrzenia pacjenci przechodzą do diety łatwo strawnej. W tym miejscu za warte podkreślenia, uważam to, że mimo, iż wskazuje się produkty zalecane i niewskazane, nie wszystkie będą one w ten sam sposób działać na daną osobę. Odpowiedź na konkretne pokarmy jest INDYWIDUALNA i to przede wszystkim trzeba mieć na względzie podczas dopasowywania diety dla chorego pacjenta. Nie tabelki, tylko rzeczywista reakcja organizmu jest istotna. Wobec tego, przygotowane przeze mnie zalecenia, możesz traktować jako wskazówkę a nie coś czego należy bezwzględnie się trzymać.
Inne zalecenia żywieniowe
Choroba Leśniowskiego-Crohna wymaga odpowiedniej techniki przygotowania potraw. Najlepszym wyborem są te gotowane (w wodzie bądź na parze), albo pieczone w folii lub naczyniu żaroodpornym a także duszenie bez wcześniejszego obsmażania. Czas gotowania warto wydłużać, dzięki czemu pokarm będzie łatwiej strawny. Nie podaje się potraw smażonych, pieczonych w sposób tradycyjny, zasmażanych oraz pikantnych. Tłuszcze podaje się na zimno, do gotowej już potrawy. Zupy i sosy warto przygotowywać na wywarach warzywnych.
Należy dbać o odpowiednie rozdrobnienie spożywanego pokarmu, dlatego należy zadbać o jego dokładne i powolne żucie. Dodatkowo na początku mogą dominować posiłki przecierane, miksowane i rozdrabniane. Szczególnie warzywa i owoce powinny być obierane ze skórki, pozbawiane pestek, miksowane i przecierane. Można je także spulchniać przez dodatek ubitych białek jaj czy namoczonej bułki. Pacjent powinien spożywać częste, ale małe objętościowo posiłki (zazwyczaj w liczbe 5-6 na dobę). Dzięki temu jedzenie jest lepiej tolerowane i nie nasila objawów.
Oprócz odpowiedniej diety należy zadbać o właściwe nawodnienie – należy spożywać minimum 1,5-2 litry wody każdego dnia. W okresie biegunek wartość ta powinna wzrosnąć do 3 litrów. Warto również unikać palenia tytoniu, stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) a także nadmiernego stresu.
Choroba Leśniowskiego-Crohna – dieta w okresie remisji
Na ten moment nie ma konkretnego modelu żywieniowego zalecanego w czasie remisji. Niektórzy lekarze twierdzą nawet, że pacjent nie musi przestrzegać żadnych zaleceń dietetycznych. Ważnym jest jednak dopasowanie diety do indywidualnej tolerancji – niektóre produkty mogą zaostrzać stan chorego. Jadłospis powinien uwzględniać produkty o wysokiej zawartości błonnika (w przeciwieństwie do okresu zaostrzenia). Ponadto badacze wyszczególnili szereg produktów, które mogą sprzyjać nawrotom dolegliwości. Do tej grupy zalicza się: alkohol, słodkie napoje gazowane, słodycze i mięso. Ponadto warto unikać potraw smażonych, wielokrotnie odgrzewanych, chipsów, frytek, czerwonego i wysoko przetworzonego mięsa czy produktów z dużą ilością konserwantów.
Na podtrzymanie remisji korzystnie wpływa natomiast żywność pochodzenia roślinnego. Im wyższy odsetek tego typu produktów, tym rzadsze są okresy zaostrzeń. Ma to związek z obecnością błonnika pokarmowego, który zwiększa różnorodność bakterii jelitowych i wpływa na wytwarzanie przez nie związków takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które korzystnie wpływają na zdrowie jelit. Korzystne działanie wykazują także fermentowane produkty mleczne jak jogurt czy kefir. Wartą uwagi dietą, podtrzymującą remisję jest dieta śródziemnomorska. Posiłki i produkty powinny być urozmaicone, aby zapobiec wystąpieniu ewentualnym niedoborom pokarmowym.
Warto dbać o regularność posiłków i unikać podjadania, gdyż może negatywnie wpływać to na pracę jelit. Istotną rolę w podtrzymaniu remisji ma także regularna aktywność fizyczna, podobnie jak redukcja stresu czy dbanie o odpoczynek.
Podsumowanie
Choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem ciężkim i nie powinniśmy jej bagatelizować, niezależnie od tego czy mamy do czynienia z okresem remisji czy zaostrzenia, Warto jednak podejść do leczenia w sposób holistyczny i zadbać o nie całościowo – łącznie z dopasowaniem odpowiedniej diety.
