Hemoroidy to problem częsty, bo dotykający niemal 11% populacji ogólnej (w Polsce ponad 1,4 mln ludzi), szczególnie osoby między 45. a 65. rokiem życia. Nie ma co ukrywać – są przypadłością, której się wstydzimy, którą się krępujemy, więc mało kto się do nich przyznaje. Często też są przyczynkiem do niemiłych żartów. W tym wpisie przełamię tabu i wytłumaczę Ci wszelkie aspekty, związane z hemoroidami.
Czym są hemoroidy?
Hemoroidy, lub inaczej żylaki odbytu, to powiększenie guzków krwawniczych, które skutkuje powstaniem objawów. Same guzki są strukturą fizjologiczną – to takie jamiste naczynia, które są wypełnione krwią w umiarkowanym stopniu. Każdy z nas ma guzki wewnętrzne i zewnętrzne, oddzielone brzegiem odbytu (linią grzebiastą). Guzki są bardzo ważne, bo uszczelniają nasz odbyt i pomagają kontrolować oddawanie gazów i stolca.
W pewnych warunkach, guzki mogą nadmiernie wypełnić się krwią – mówimy wówczas, że dochodzi do ich przekrwienia. Stają się coraz większe i odczuć można nieprzyjemne objawy – wówczas guzki stają się hemoroidami. Te powstałe z guzków zewnętrznych można zobaczyć jako sinawe guzki. Te wewnętrzne natomiast wyczuwa się palcem, podczas badania odbytu.
Co prowadzi do powstania hemoroidów?
Nie ma jednej przyczyny, którą możemy jednoznacznie wskazać, jako stojącą za powstaniem żylaków odbytu. Są one skutkiem współdziałania ze sobą wielu czynników z obszaru diety, stylu życia, wykonywanej pracy, stanu fizjologicznego czy wysiłku fizycznego. Guzki krwawnicze powiększają się pod wpływem zwiększającego się ciśnienia lub zastoju w odbytniczych splotach żylnych. Najczęstszymi z czynników, predysponujących do powstania hemoroidów, są:
- zaparcia nawykowe;
- przewlekłe biegunki;
- długotrwałe przyjmowanie środków przeczyszczających;
- źle zbilansowana dieta – szczególnie uboga w błonnik;
- niska podaż płynów w ciągu dnia;
- ciąża;
- siedzący tryb życia;
- biegi długodystansowe, intensywny trening siłowy.
Hemoroidy często współwystępują z: marskością wątroby, guzami miednicy małej czy wrodzonym brakiem zastawek żylnych w żyłach trzewnych. Ryzyko hemoroidów wzrasta wraz z wiekiem – struktura kolagenu ulega zwiotczenia a włókna elastyny zanikają.
Jakie objawy dają hemoroidy?
Głównym objawem hemoroidów jest krwawienie z odbytu. Krew ta jest świeża, żywoczerwona, pojawia się przy wypróżnieniu – szczególnie przy zaparciach. Istotne jest to, że krwawienie to nie jest obfite (nie grozi więc np. anemią). Ciemnowiśniowa, smolista krew bądź jej skrzepy będą wskazywać na inne problemy zdrowotne i nie można ich lekceważyć! Ślady krwi mogą być tylko na papierze, mogą być widoczne na stolcu lub w muszli klozetowej – zależnie od intensywności krwawienia. Dodatkowo krwawieniom będą towarzyszyć: ból, pieczenie, dyskomfort, uczucie niepełnego wypróżnienia czy wyciek śluzu. Ból towarzyszyć może codziennym czynnościom takim jak chodzenie i siadanie. Świąd i pieczenie często nasilają się pod wpływem wzrostu temperatury otoczenia. Poza tym częste jest brudzenie bielizny, wrażenie ucisku czy obrzęku.
Hemoroidy wewnętrzne mogą wypadać na zewnątrz a także samoistnie cofać się do kanału odbytu. Czasem trzeba je odprowadzić ręcznie, w postaci zaawansowanej niestety nie można ich odprowadzić do wewnątrz, stają się stale widoczne i bolesne.
Rozpoznanie hemoroidów
Hemoroidy często mylone są ze: szczeliną odbytu, przetokami, ropniami odbytowo-odbytniczymi czy zapaleniem zwieraczy odbytu. Dlatego też nie wystarczą tylko podejrzenia ich występowania, konieczne jest ich rozpoznanie. Ma to miejsce podczas badania proktologicznego. Lekarz ogląda okolicę odbytu a później bada pacjenta palcem przez odbyt – jak wspomniałam wcześniej, można w ten sposób wykryć hemoroidy wewnętrzne. Gdy zostaną wykryte te drugie, wykonuje się badanie anoskopem – wziernikiem, który pozwala je obejrzeć.
Istotne jest też wykluczenie innych przyczyn krwawienia, które zagrażają zdrowiu i życiu jak na przykład rak jelita grubego. W związku z tym lekarz może dodatkowo zalecić wykonanie kolonoskopii.
Chorobę hemoroidalną dzieli się wg stopnia zaawansowania na stopnie od I (powiększenie guzków, bez ich wypadania) do IV (guzki zlokalizowane na zewnątrz, nie zmniejszające się i ulegające zakrzepicy. Im wyższe jest stadium, tym dolegliwości są bardziej nasilone.
Co istotne i warte podkreślenia – nie warto zwlekać z wizytą u proktologa w obawie przed wstydliwym badaniem! Jest ono krótkie i bezbolesne, ale ważne, by podjąć właściwe leczenie!
Jak leczyć hemoroidy?
Sposób leczenia hemoroidów zależny jest od stopnia nasilenia objawów i zaawansowania choroby hemoroidalnej. U większości pacjentów, stawia się przede wszystkim na leczenie zachowawcze: odpowiednią dietę (przeciw zaparciową), leki (zwiększające napięcie ścian żylnych i zmniejszające ich przepuszczalność) a także maści, kremy i czopki, działające przeciwzapalnie i ochronnie. Leczenie zachowawcze stosuje się zawsze, niezależnie od stopnia zaawansowania. Natomiast jeśli po 7-10 dniach od rozpoczęcia stosowaniu specyfików nie zauważysz poprawy, konieczne jest udanie się do lekarza. Warto także odwiedzić go przy pojawieniu się jakichkolwiek krwawień.
Jeśli wspomniane wcześniej metody nie są wystarczające, wdraża się dodatkowe, małoinwazyjne metody. Są to między innymi: zakładanie gumowych opasek na hemoroidy, skleroterapia (wstrzykiwanie środków, które zamykają dopływ krwi do hemoroidów), krioterapia, podwiązanie tętnic, które doprowadzają krew do hemoroidów czy koagulacja energią cieplną. W znacznie zaawansowanych przypadkach lekarz może zadecydować o konieczności leczenia operacyjnego, czyli wycięciu guzków krwawniczych. Zabieg ten jest niestety bolesny i skutkuje powikłaniami takimi jak zatrzymanie moczu, przetoki czy nietrzymanie gazów/stolca.
Hemoroidy zewnętrzne zwykle nie wymagają specjalnego postępowania leczniczego – zdarza się, że ustępują samoistnie i mogą być nawet niezauważone przez chorego. Dopiero gdy przyjmują postać zakrzepów bądź dają o sobie znać, poprzez dolegliwości, konieczne jest zastosowanie odpowiednich środków.
Dieta na hemoroidy
Odpowiednio skomponowana dieta będzie zapewniać właściwy rytm wypróżnień a tym samym zapobiegnie krwawieniom z hemoroidów.
Kluczowe jest zadbanie o odpowiednią podaż błonnika pokarmowego – zalecane 25 g/dzień jest obligatoryjne dla osób z chorobą hemoroidalną. Szczególnie zasobne w błonnik są: surowe warzywa i owoce (najlepiej zjadane ze skórką), pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe a także orzechy (o czym często zapominamy). Pomóc może także spożywanie suszonych owoców – moreli, fig bądź rodzynek. Na prawidłową pracę jelit korzystnie wpływają takżę fermentowane produkty mleczne. Warto więc, by w codziennej diecie, swoje miejsce znalazły jogurty, kefir lub maślanka. Wraz ze zwiększoną podażą błonnika, nie wolno zapomnieć o odpowiednim nawodnieniu organizmu (min. 1,5-2 l płynów) – w przeciwnym razie składnik ten będzie wykazywać efekt zapierający.
Dobrym pomysłem jest włączenie do diety produktów, które regulują perystaltykę jelitową – zastosowanie znajdą na przykład siemię lniane czy babka płesznik. Ułatwiają one wypróżnianie i zmniejszają masy kałowe. W kontekście diety nie wolno także zapominać o właściwej higienie jedzenia – posiłki warto spożywać w spokojnej atmosferze, bez pośpiechu
Dieta na hemoroidy – tego unikaj!
Ważne jest, aby stronić od stosowania ostrych przypraw i spożywania alkoholu – predysponują do przekrwienia narządów miednicy małej. Niewskazane jest także spożywanie wysoko oczyszczonych produktów mącznych, które spowalniają perystaltykę jelit (z uwagi na niską zawartość błonnika). Warto więc zmniejszyć spożycie pieczywa jasnego, białego ryżu, kaszy manny, ciastek czy ciast. Niewskazane jest także zbyt duże spożycie soli, i żywności, która jest w nią zasobna. Nadmierna ilość tej substancji może skutkować zatrzymywaniem się wody w organizmie, co w efekcie zwiększa nacisk na hemoroidy i nasila dolegliwości bólowe.
W kontekście technik kulinarnych – warto jest zastąpić tradycyjne smażenie, gotowaniem w wodzie, na parze bądź pieczeniem w folii czy pergaminie.
Zapobieganie nawrotom hemoroidów
Podstawowym i najważniejszym elementem, chroniącym przed nawrotem hemoroidów jest dbanie o regularne wypróżnienia. Nie wolno wstrzymywać oddawania stolca ani też wypróżniać się na siłę. W momencie w którym odczuwamy potrzebę udania się do toalety pojawia się naturalny sygnał, że masy kałowe nadmiernie rozciągają ściany odbytnicy. Ignorując tę informację, receptory zlokalizowane w ścianie jelita, zaczynają się adaptować, uczucie parcia ustępuje, ale ściany jelita są nadal rozciągnięte a tkanki podporowe, które utrzymują sploty naczyniowe, ulegają osłabieniu. Jeśli sploty te rozluźniają się nadmiernie, naczynia wypełniają się krwią, która zaczyna w nich zalegać. Istotna jest także odpowiednia higiena – przemywanie odbytu ciepłą wodą (ew. ze środkami higieny intymnej). Żeby zapobiegać hemoroidom ważne jest, by nie przesiadywać zbyt długo na toalecie. Nie traktuj jej jako czytelni czy miejsca do przeglądania mediów społecznościowych. Zbyt długo utrzymywana pozycja siedząca podczas której nadmiernie napinasz i naciągasz wrażliwe okolice odbytu, zwiększa predyspozycje do rozwoju hemoroidów.
Nie wolno zapominać o diecie, bogatej w błonnik (wspomniana w poprzednim akapicie powinna być przestrzegana przez cały czas). Nie należy równocześnie przesadzać ze zbyt wysoką podażą tłuszczów. Warto dbać o wysiłek fizyczny, ale nie nadmierny – przede wszystkim należy unikać dźwigania, gdyż prowadzi ono do wzmożenia ciśnienia w jamie ustnej. Osoby z hemoroidami nie powinny siedzieć przez długi czas – sesje należy przerywać spacerami lub ćwiczeniami.
Hemoroidy – podsumowanie.
Niestety, początkowe łagodne nasilenie i niska uciążliwość problemu, jakim jest choroba hemoroidalna, sprawiają, że wiele pacjentów poszukuje pomocy zbyt późno – dopiero, gdy schorzenie ulegnie znacznemu nasileniu. Warto działać od razu, dzięki czemu unikniemy nawrotów choroby hemoroidalnej a także leczenia operacyjnego.
Jeśli zmagasz się z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi i potrzebujesz opieki dietetycznej, serdecznie zapraszam do współpracy. Z moją ofertą możesz zapoznać się klikając tutaj.
