Kolonoskopia od A do Z

Kolonoskopia to dość popularne badanie, szczególnie w grupie 50+, gdzie stanowi element profilaktyki raka jelita grubego. Zazwyczaj kojarzy się pacjentom nie najlepiej a problemy pojawiają się już na etapie przygotowania. W dzisiejszym wpisie przedstawię wszystkie niezbędne informacje, które są Ci niezbędne, aby badanie mogło być przeprowadzone prawidłowo.

Czym jest kolonoskopia?

Kolonoskopia należy do badań endoskopowych, które pozwala ocenić stan błony śluzowej jelita grubego a także końcową część jelita cienkiego. Badanie to polega na wprowadzeniu przez odbyt giętkiej rurki, która jest wyposażona w kamerę, rejestrującą obraz. Owa rurka może być dodatkowo wzbogacona w dodatkowe narzędzia. Poprzez kolonoskopię możliwe jest bowiem wykonanie różnych zabiegów takich jak usunięcie polipa, zahamowanie krwawienia czy pobieranie wycinków do badania histopatologicznego.

Kolonoskopia czasami jest bolesna, ale jest niezmiernie ważnym badaniem. Pozwala na zdiagnozowanie takich chorób jak rak jelita grubego czy choroby zapalne jelit, które nieleczone, stanowią ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia. Odpowiednio wcześnie postawiona diagnoza daje czas na skuteczne i szybsze leczenie. Chociaż badanie samo w sobie może powodować dyskomfort (jak opisują pacjenci – do zniesienia), to wykonywane podczas niego zabiegi nie sprawiają bólu, nie wymagają też znieczulenia – wnętrze jelit nie jest unerwione. Jednakże, uczucie bólu bądź dyskomfortu powinniśmy od razu sygnalizować. Lekarz postara się pomóc a ostatecznie może przerwać badanie. Chyba, że będzie to w trakcie wykonywania zabiegu – wówczas będzie musiał go dokończyć.

Jak wygląda kolonoskopia?

Na początku badania pacjent układa się na lewym boku ze zgiętymi w kolanach nogami, które przysuwa do brzucha. Pozycja ta może być zmieniana kilkakrotnie. Lekarz ustawia się za pacjentem, by równocześnie oglądać obraz na monitorze i manipulować kolonoskopem. Oczyszczone jelita są zapadnięte – jego ścianki przywierają do siebie. W związku z tym, żeby łatwiej było oglądać jelita, muszą być one delikatnie rozsunięte. Robi się to poprzez wprowadzenie do jelit gazu pod niewielkim ciśnieniem. Będzie on samoistnie uchodzić na zewnątrz – nie należy więc temu przeciwdziałać. Następnie przez odbyt wprowadzany jest giętki endoskop o grubości palca wskazującego.

Ciężko jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie ile trwa kolonoskopia. Jeśli lekarz zauważy coś niepokojącego, co wymaga uważniejszego sprawdzenia, będzie musiał zatrzymać się na dłuższą chwilę. Zazwyczaj jednak badanie trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut.

Kolonoskopię można wykonać także w znieczuleniu tzw. nowoczesnej sedacji dożylnej. Jest ona bezpieczna, znosi ból i niepokój, ale nie pozbawia świadomości. Możliwy jest także zabieg w znieczuleniu ogólnym.

Kiedy powinno się wykonać kolonoskopię?

Przede wszystkim kolonoskopię powinien wykonywać każdy po 50. roku życia, raz na 10 lat. Należy ona do badań profilaktycznych i ma na celu wczesne wykrycie raka jelita grubego. Ryzyko jego wystąpienia wzrasta wraz z wiekiem. Jeśli jednak rak jelita grubego występuje w wywiadzie rodzinnym – badanie wykonuje się na 10 lat wcześniej (40-49 lat). Ponadto, to badanie endoskopowe wykonuje się przy podejrzeniu chorób zapalnych jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna). Dodatkowo, wskazaniami są objawy jak: nagła zmiana rytmy wypróżnień, krwawienie z przewodu pokarmowego czy nagła i niezamierzona utrata masy ciała. Kolonoskopię wykonuje się także przy niedokrwistościach opornych na leczenie.

Poza wskazaniami diagnostycznymi, jak już wcześniej wspomniałam, kolonoskopię wykorzystuje się do wykonywania drobnych zabiegów. Przykładowo wykonuje się: polipektomię, hamowanie krwawienia, usuwanie ciał obcych czy poszerzanie zwężeń.

Przeciwwskazania do kolonoskopii

Kolonoskopia nie jest badaniem, któremu mogą poddać się wszyscy. Przede wszystkim nie wykonuje się ją w zaostrzeniu stanu zapalnego jelita grubego. Nie zaleca się jej także przy zapaleniu otrzewnej, perforacjach przewodu pokarmowego czy ostrym zapaleniu uchyłków.

Przeciwwskazanie stanowią także ciężkie choroby płuc i serca takie jak: niestabilna choroba wieńcowa, zaburzenia krzepnięcia krwi, ostra niewydolność oddechowa czy niewydolność serca w stadium zaawansowanym. Dodatkowo, badania tego nie wykonuje się w 2. i 3. trymestrze ciąży.

Powikłania kolonoskopii

Z reguły, kolonoskopia jest badaniem bezpiecznym. Najczęstszym “powikłaniem” jest ból o różnym nasileniu. Ustępuje on jednak po kilku-kilkunastu godzinach. Bardzo rzadko pojawiają się poważne komplikacje jak obfite krwawienie bądź przebicie ściany jelita (<0,1% przypadków). Mimo niewielkiego ryzyka powikłań, należy zachować czujność. Szczególnie, podejrzenia powinny wzbudzić takie sygnały jak: gorączka, dreszcze, krwawienie czy czarne, smoliste stolce. Objawy te, powinniśmy niezwłocznie skonsultować z lekarzem.

Przygotowania do kolonoskopii

Samo przygotowanie do badania nie należy do najprostszych i często przynosi pacjentom niemałe problemy. Istotnymi elementami są dieta, która musi ulec znacznej zmianie, rezygnacja z przyjmowania niektórych leków i przyjmowanie odpowiednich środków, które pozwolą w oczyszczeniu jelita. Tego etapu nie można pominąć! W innym wypadku poszczególne struktury nie będą właściwie widoczne, co daje fałszywe wyniku. Często też przy złym przygotowaniu badanie lekarz może odstąpić od wykonania badania.

Na co dzień, nasze jelita wypełnia treść pokarmowa, tym bardziej gęsta, im dalsze części układu pokarmowego. W jelicie grubym znajduje się już treść najbardziej odwodniona i zagęszczona, dlatego też przed badaniem trzeba zmniejszyć jej objętość i możliwie jak najbardziej rozwodnić z użyciem specjalistycznych preparatów.

Poza wskazówkami przedstawionymi przeze mnie poniżej, warto przed badaniem skonsultować się z miejscem w którym będziemy wykonywać badanie. Poszczególne wytyczne mogą się różnić w zależności od pracowni.

Kolonoskopia – 7 dni przed badaniem

Po konsultacji z lekarzem odstawiamy:

preparaty z żelazem,
leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, acenokumarol, dabigatran, rywaroksaban),
leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel)

Kolonoskopia – 5 dni przed badaniem

Uwaga! W przypadku zaparć poniższe wytyczne wdrażamy już na 7 dni przed badaniem.

Wdrażamy dietę lekkostrawną.
Stosujemy techniki kulinarne jak: gotowanie, gotowanie na parze, duszenie bez wcześniejszego obsmażania, pieczenie w folii/pergaminie.
Eliminujemy z diety produkty takie jak:
1. tłusty nabiał (tłuste sery, feta, serek topiony);
2. tłuste mięsa i ryby (np. wieprzowina, baranina, gęś, karp, węgorz);
3. smalec, słonina, boczek, łój, twarde margaryny;
4. produkty wzdymające (np. nasiona roślin strączkowych, cebula, czosnek, kapusta);
5. czerwone buraki;
6. surowe warzywa i owoce, szczególnie zawierające drobne pestki (łącznie z przetworami z nich zrobionymi). Wykluczone są np. maliny, porzeczki, figi, kiwi, winogrona, truskawki, pomidory, ogórki;
7. tłuste ciasta, torty, batony;
8. orzechy, pestki, ziarna;
9. pieczywo z ziarnami, pełnoziarniste, makaron pełnoziarnisty, gruboziarniste kasze;
10. napoje gazowane, soki z miąższem.

Kolonoskopia – 2 dni przed badaniem

Wprowadzamy dietę bezresztkową, półpłynną. Produkty powinniśmy zmiksować albo rozdrobnić w inny sposób. Dozwolone są między innymi: kleiki, kisiele, przecedzony rosół, napoje niegazowane, klarowne soki, zupy bez warzyw, herbata. Dodatkowo na tym etapie możesz jeść: makarony pszenne, chleb jasny, ryż biały, gotowane chude mięso i chude ryby.

Kolonoskopia – dzień przed badaniem

Jemy lekkie śniadanie (kisiel, budyń), ewentualnie drugie śniadanie w postaci np. klarownego rosołu – zależnie od pory wykonania badania. Ostatni posiłek należy spożyć na 6-8 godzin przed rozpoczęciem oczyszczania.
Dla własnego komfortu warto wziąć dzień wolny od pracy.
Po zażyciu środka przeczyszczającego (Fortrans, CitraFleet, Eziclen czy Moviprep) pozostajemy w bliskiej odległości od toalety. Nie spożywamy już żadnych posiłków.
W czasie oczyszczania jelit warto zachowywać normalną aktywność i w miarę możliwości – chodzić.

Pamiętaj! W czasie przygotowania do badania wystąpią liczne wypróżnienia (biegunka), pod koniec samą treścią płynną (woda).

Kolonoskopia – w dniu badania

Nie można jeść (dopuszczone tylko jasne landrynki).
Dozwolona jest niegazowana woda, ewentualnie słaby napar herbaciany. Nie pijemy jednak na 2 godziny przed kolonoskopią bez znieczulenia i na 6 godzin przed badaniem w znieczuleniu.,
Jeśli przyjmujesz jakieś leki – skonsultuj ich przyjmowanie z lekarzem.
Nie nastawiaj się negatywnie do badania – jeśli będziesz zdenerwowany(a) i przerażony(a), to mimo najszczerszych chęci personelu, badanie nie będzie przyjemne.
Na badanie zgłoś się z osobą towarzyszącą, szczególnie jeśli zabieg wykonujesz w znieczuleniu.
Zabierz ubrania, które zapewnią Ci komfort. Nie zapomnij też o wynikach poprzednio wykonywanych badań, zgodę na badania (i ewentualne znieczulenie).
Pamiętaj, by po badaniu nie prowadzić samochodu!

Kolonoskopia – oczyszczanie jelit konkretnymi preparatami

Dopełnieniem informacji o przygotowaniu do badania są wytyczne dotyczące oczyszczania. W tabeli poniżej opisałam wytyczne, z uwzględnieniem godzin, co do stosowania konkretnych preparatów. Możesz poprawić smak leku – przed wypiciem możesz go schłodzić, dodać sok z cytryny bądź inne smakowe soki (byle nie były zabarwione na czerwono!).

Preparat	Gdy badanie jest przed 12:00	Gdy badanie jest po 12:00
Fortrans	• dzień przed badaniem jemy śniadanie lekkie, ubogie w błonnik, w godzinach porannych, • 14:00 zaczynamy przyjmować Fortrans. Nic nie jemy, dozwolone są jedynie płyny – 4 saszetki płynu rozpuszczamy w 4 litrach wody niegazowanej i pijemy w ciągu 5-6 godzin	• dzień przed badaniem do godziny 12:00 jemy max. 2, lekkie posiłki, • dzień przed badaniem (np. wieczorem w godzinach 19:00-21:00) przyjmujemy 2 saszetki rozpuszczone w 2 litrach wody i wypijamy je do końca dnia, • w dniu badania przyjmujemy kolejne 2 saszetki rozpuszczone w 2 litrach płynu najpóźniej do 2 godzin przed badaniem bez znieczulenia lub do 6 przy narkozie
Citrafleet	• dzień przed badaniem jemy śniadanie lekkie, ubogie w błonnik, do godziny 12:00, • 17:00 – zaczynamy przyjmować preparat. Nic nie jemy, 1 saszetkę płynu rozpuszczamy w 150 ml wody, po tym spożywamy 21 płynów -niegazowanej wody, herbaty, kompoty (sam płyn!), • 23:00 – zażywamy drugą saszetkę i popijamy 2 litrami płynów	• dzień przed badaniem do godziny 14:00 jemy 2 lekkie, ubogie w błonnik posiłki • 22:00 – zaczynamy przyjmować preparat. Nic nie jemy, 1 saszetkę płynu rozpuszczamy w 150 ml wody, po tym spożywamy 2 I płynów -niegazowanej wody, herbaty, kompoty (sam płyn!) • w dniu badania przyjmujemy 2 saszetkę i popijamy 2 litrami płynów. Nawadnianie kończymy na 4 godziny przed badaniem.
Eziclen	• nic nie jemy od rana, dozwolone są tylko płyny (woda, przecedzony bulion warzywny bez tłuszczu, przecedzone, rozcieńczone soki, ale nie czerwone, herbata, niegazowane napoje) • od rana przyjmujemy preparat, mieszając 1 butelkę z wodą w dołączonym do leku kubku – mieszankę spożywamy w ciągu 30-60 minut a w ciągu następnej godziny – 2 kubki płynów (woda niegazowana, napar herbaciany, kompot, rozcieńczony sok) • po 6-8 godzinach przyjmujemy kolejną porcję preparatu, przygotowanego w taki sam sposób i powtarzamy procedurę.	• jemy lekkie śniadanie, ubogie w błonnik, wcześnie rano, • wieczorem przyjmujemy preparat, mieszając 1 butelkę z wodą w dołączonym do leku kubku – mieszankę spożywamy w ciągu 30-60 minut a w ciągu następnej godziny – 2 kubki płynów (woda niegazowana, napar herbaciany, kompot, rozcieńczony sok), • w dniu badania, rano przyjmujemy 2 saszetkę, przygotowaną w ten sam sposób i powtarzamy procedurę, najpóźniej na 4 godziny przed badaniem.
Moviprep	• nic nie jemy od rana, dozwolone są tylko płyny (woda, przecedzony bulion warzywny bez tłuszczu, przecedzone, rozcieńczone soki, ale nie czerwone, herbata, niegazowane napoje), • przed 16:00 przygotowujemy i spożywamy pierwsza porcję leku- torebkę A i B wsypujemy do dołączonego pojemnika i mieszamy z zaznaczoną na nim ilością wody. Przyjmujemy lek w ilości 250 ml (1 szklanka) co 15 minut, następnie spożywamy 0,5 litra niegazowanej wody • o 20:00 przyjmujemy kolejną porcję preparatu, przygotowanego w taki sam sposób i powtarzamy procedurę.	• jemy lekkie śniadanie, ubogie w błonnik, wcześnie rano, • około 18:00 przygotowujemy i spożywamypierwsza porcję leku – torebkę A i B wsypujemy do dołączonego pojemnika i mieszamy z zaznaczoną na nim ilością wody. Przyjmujemy lek w ilości 250 ml co 15 minut, następnie spożywamy 0,5 litra niegazowanej wody, • w dniu badania, rano przyjmujemy 2 porcję preparatu, przygotowaną w ten sam sposób i powtarzamy procedurę, najpóźniej na 4 godziny przed badaniem.

Kolonoskopia – podsumowanie

Kolonoskopia to badanie bardzo potrzebne, ale dość inwazyjne i nienależące do najprzyjemniejszych. Żeby lekarz mógł wykonać ją prawidłowo i bezpiecznie – należy się do niej odpowiednio przygotować. To jak będzie wyglądać badanie w znacznym stopniu będzie zależeć od naszego nastawienia a także przygotowania personelu. Przy odczuwaniu wysokiego poziomu lęku, związanego z badaniem, warto rozważyć wykonanie badania w znieczuleniu, konsultując to odpowiednio wcześniej z lekarzem.