Czy dotyczy Cię nietolerancja laktozy?

Od bardzo dawna moją skrzynkę na Instagramie zalewają różnorakie pytania z nią związane. Cóż się dziwić skoro zmaga się z nią co trzeci Polak… Nietolerancja laktozy to nie schorzenie a po prostu nieprawidłowa reakcja naszego organizmu. Pojawia się ona, gdy spożyjemy produkt, zawierający dwucukier – laktozę. Dzisiaj przekaże Ci wszelkie informacje związane z tym stanem – czym rzeczywiście jest, jak się objawia, jak ją zdiagnozować i co najważniejsze – jakie produkty w związku z nią należy wykluczyć z diety. Serdecznie zapraszam Cię do lektury i życzę miłego czytania!

Nietolerancja laktozy – co to takiego?

Niewiele osób ma świadomość tego, że o nietolerancji laktozy mówimy nie tylko w odniesieniu do dorosłych. Może ona także dotknąć dzieci. W obu przypadkach opiera się na jednym – niedoborze laktazy, czyli enzymu odpowiadającego za rozkład, zawartego w mleku cukru, laktozy. Jednakże przyczyny tego stanu u dzieci i dorosłych są zgoła odmienne. W przypadku pierwszej grupy mamy do czynienia z wrodzonym niedoborem laktazy. Czynniki genetyczne powodują, że organizm w ogóle nie wytwarza tego enzymu. Osoby, które się zmagają z tym typem nietolerancji nie mogą spożywać nawet najmniejszych dawek laktozy.

Osoby dorosłe mogą z kolei zmagać się z pierwotnym lub wtórnym niedoborem laktazy. Pierwszy wiąże się z fizjologicznym procesem spadku stężenia laktazy, następującym z wiekiem, ale dodatkowo nasilonym predyspozycjami genetycznymi. W tym wypadku zazwyczaj pozostaje pewna tolerancja na produkty zawierające laktozę, jednak różni się ona międzyosobniczo. Wtórny niedobór laktazy towarzyszy innym jednostkom chorobowym w których dochodzi do uszkodzenia nabłonka oraz kosmków jelitowych. Wspomnianymi jednostkami chorobowymi są na przykład choroba Leśniowskego-Crohna, celiakia, zespół krótkiego jelita czy zespół jelita drażliwego. Ten rodzaj niedoboru laktazy jest zazwyczaj przejściowy i po opanowaniu choroby podstawowej mija.

Nietolerancja laktozy – objawy

Jako, iż nie zajmuję się prowadzeniem dietetycznym dzieci, pozwolę sobie omawiać tylko kwestie związane z dorosłymi. Żeby zrozumieć dlaczego pojawiają się takie objawy a nie inne warto wspomnieć o mechanizmie, który ulega zaburzeniu w przypadku nietolerancji laktozy.

Laktoza, zwana też cukrem mlecznym to disacharyd (dwucukier) zbudowany z galaktozy i glukozy. Mamy z nim do czynienia od pierwszych momentów życia, gdyż znajduje się także w mleku matki. Nie jest on cukrem obojętnym metabolicznie – wspomaga wchłanianie wapnia, ale i odżywia nasz mikrobiom.  W sytuacji fizjologicznej laktoza rozkładana jest przez wspomnianą już wcześniej laktazę. Powstaje ona w rąbku szczoteczkowym błony jelita cienkiego. Warunkuje rozkład laktozy do glukozy i galaktozy, co pozwala na ich wchłanianie z jelit do krwi.

Gdy mamy za mało laktazy, laktoza pozostaje niestrawiona i w niezmienionej formie wędruje do jelita grubego. Gdy tam trafi, staje się pożywką dla mikrobiomu jelitowego. Drobnoustroje potrafią ją wykorzystać w procesie fermentacji, który (niekorzystnie dla nas) wiąże się z wytwarzaniem gazów – w tym wypadku nadmiernym. Dodatkowo laktoza jest czynna osmotycznie, co powoduje, że więcej wody zatrzymywane jest w świetle jelita. Skutkuje to najczęściej biegunką. Nietolerancja laktozy objawia się ponadto: uczuciem przelewania w jelitach, kolkami, bólami brzucha a także uczuciem pełności w jamie brzusznej.

W przypadku nietolerancji laktozy zależność jest prosta. Im więcej osoba zmagająca się z nią, spożyje laktozy, tym silniejsze i gwałtowniejsze objawy będzie mieć. Nie jest prawdą, że symptomy nietolerancji pojawią się nagle (np. po 30-60 minutach), choć może się tak zdarzać. W wielu przypadkach dolegliwości występują nawet po 2 dniach! Niewątpliwie utrudnia to wykrycie problemu.

Nietolerancja laktozy – diagnostyka

W przypadku wielu nietolerancji pokarmowych nie mamy badań diagnostycznych, umożliwiających nam ich zdiagnozowanie. Przeciwnie jest jednak w przypadku nietolerancji laktozy. Najczęściej wykonywanym testem jest test wodorowy (podobny jak w przypadku SIBO). W warunkach fizjologicznych ilość wodoru w wydychanym powietrzu jest znikoma, w przypadku nietolerancji laktozy ulegnie znacznemu podwyższeniu.  Badanie jest banalnie proste – polega na wypiciu określonej dawki laktozy i wydychaniu powietrza przez kilka godzin w określonych odstępach czasu. Badanie nie jest jednak idealne – nie pozwala nam różnicować z jakim rodzajem niedoboru mamy do czynienia. Dodatkowo może ulec zafałszowaniu w przypadku osób palących lub gdy jesteśmy w trakcie antybiotykoterapii. Mimo to uważam, że jest to badanie w pełni wystarczające.

Oczywiście są inne sposoby na wykrywanie nietolerancji laktozy. Należy do nich: badanie pH stolca, doustny test tolerancji laktozy, badanie aktywności laktazy w wycinku błony śluzowej jelita cienkiego czy badanie molekularne polimorfizmu w obrębie genu laktazy (LCT).

Nietolerancję laktozy można wykryć bez żadnych testów – wystarczy zrobić próbę eliminacyjną. Przeprowadzenie jej polega na eliminacji laktozy z diety na 2-4 tygodnie i zweryfikowanie czy objawy znikną. Następnie ponownie wprowadza się produkty zawierające ten cukier i sprawdza się reakcję organizmu.

Nietolerancja laktozy – leczenie

W przypadku niedoboru laktozy wystarczy wyeliminować laktozę z diety, aby uniknąć dolegliwości. Na szczęście asortyment produktów bez laktozy jest niebywale szeroki. Od czasu do czasu można zastosować laktazę w tabletkach, która umożliwia trawienie mlecznych pokarmów. Poza wtórną nietolerancją laktozy, pozostałych typów nie da się wyleczyć. Dlatego też warto uważać, by samodzielnie nie spowodować u siebie nietolerancji laktozy – można się jej nabawić poprzez niejedzenie laktozy przez dłuższy czas. Nieużywany enzym staje się dla organizmu niepotrzebny a tym samym przestaje być produkowany.

Trzeba być czujnym, bo laktoza jest często dodawana do wielu produktów w których byśmy się tego nie spodziewali. W szczególności cukier ten występuje w:

• mleku;
• produktach mlecznych: jogurtach, kefirach, twarogu, maślance, śmietanie;
• pieczywie i wyrobach cukierniczych;
• lodach;
• słodyczach (ciasta, ciastka, czekoladki itp.).

Nietolerancja laktozy nie wiąże się z nietolerancją produktów mlecznych – nie powinniśmy ich więc eliminować ze swojej codziennej diety. Produkty mleczne są świetnym źródłem wapnia a wiele produktów dostępnych na rynku jest bez laktozy – jogurty, twarogi, śmietana, mleko, kefir, skyry, serki wiejskie czy nawet puddingi proteinowe.

Nietolerancja laktozy – najpopularniejsze mity

Należy kupować sery żółte i masło bez laktozy

Sery żółte, sery pleśniowe i masło to produkty, których nie musimy kupować z oznaczeniem bez laktozy. Osoby z nietolerancją i tak tolerują niewielką ilość laktozy – w dawce od około 5 do 12 gramów laktozy w porcji. W literaturze opisano jedynie nieliczne przypadki, gdy ktoś reagował na dawki rzędu 100-200 mg tego dwucukru. Sery żółte i pleśniowe zawierają około 0,1 g laktozy/100 g produktu a masło 0,5 g (a przy okazji zazwyczaj jemy go tak niewielką porcję, że w ogóle nie warto się tym przejmować). Bezpieczne jest też jedzenie mozzarelli, sera typu brie czy fromage.

Mając nietolerancję laktozy nie można stosować odżywki białkowej

Można, ale nie każdą. Niewskazana będzie odżywka białkowa WPC z uwagi na 5% zawartość laktozy. Jednakże izolat białka serwatkowego (WPI) ma już znikomą zawartość tego cukru – wobec tego będzie on bezpieczną opcją. Na rynku jest też szeroki wybór odżywek bez laktozy czy opartych na białkach roślinnych.

Laktoza jest tylko w mleku krowim

Nie. Laktoza występuje w mleku wszystkich ssaków. Dotyczy to mleka kobiecego, krowiego, koziego czy owczego.

Mleko bez laktozy jest bezwartościowe

Mit. Mleko bez laktozy jest równie zdrowe jak to zwykle. Produkuje się je poprzez dodatek enzymu – laktazy, która rozkłada ten dwucukier w mleku, dokładnie na tej samej zasadzie jak ma to miejsce w naszych jelitach. Nie powstaje w wyniku żadnych modyfikacji genetycznych krów i nie daj sobie tego wmówić!  Takie mleko i nabiał absolutnie nie szkodzi a dostarcza mnóstwo składników odżywczych.

Podsumowanie

To co warto zapamiętać z tego wpisu postanowiłam ująć na sam koniec w kilku punktach.

1. Nietolerancja laktozy to objaw tego, że nasz organizm wytwarza za mało enzymu – laktazy i nie jest w stanie trawić laktozy w sposób prawidłowy.
2. Diagnozę stawia się najczęściej poprzez test wodorowy, ale często wystarczy próba eliminacyjna.
3. To dawka czyni truciznę – okazuje się, że osoby z nietolerancją tolerują niewielkie ilości laktozy.
4. Im większa dawka laktozy, tym silniejsze i gwałtowniejsze objawy u osób z nietolerancją.
5. Niedobór laktozy występuje u 30% dorosłych Polaków.

Jeśli zmagasz się z problemami ze strony przewodu pokarmowego – chętnie pomogę! Możesz wykupić współpracę – zerknij co mam dla Ciebie w ofercie – kliknij TUTAJ!