Przerost Candida

Ludzki mikrobiom skrywa w sobie nie tylko bakterie probiotyczne. Tworzą go także pierwotniaki, wirusy, archeony i grzyby. Wśród nich obecna jest także bohaterka dzisiejszego wpisu, czyli Candida albicans. Jeśli występuje ona w odpowiedniej ilości, wszystko funkcjonuje prawidłowo. Sytuacja zaczyna się komplikować w momencie w którym rozwija się przerost Candida. O tym czym owy przerost jest, jak się objawia, w jaki sposób go wykryć i jak leczyć, przeczytasz w dzisiejszym wpisie!

Czym jest przerost Candida?

Candida mieszka w ciele każdego człowieka – bytuje w skórze, błonach śluzowych i przewodzie pokarmowym. Jeśli pozostaje w równowadze względem pozostałych mieszkańców mikrobiomu, nie powoduje negatywnych skutków. Jednak, gdy organizm jest osłabiony może ona nadmiernie się rozrastać, co będzie skutkowało rozwojem kandydozy. I co niepokojące – większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że dotyka ich przerost, chociaż liczba zachorowań sukcesywnie wzrasta.

Jak powstaje przerost Candida?

Do rozwoju przerostu predysponować może wiele czynników. Na niektóre z nich będziesz mieć wpływ, na niektóre – niestety nie. Do ważnej przyczyny, sprzyjającej wzrostowi Candidy możemy zaliczyć nieprawidłową dietę. Jeśli obfituje ona w wysokoprzetworzoną żywność, przede wszystkim bogatą w cukry proste, dostarczamy drożdżakom wspaniałą pożywkę do efektywnego wzrostu. Sprzyjające przerostowi są także soki, nektary czy słodzone napoje i niska zawartość błonnika pokarmowego. Istotnym czynnikiem powstania kandydozy jest także irracjonalna antybiotykoterapia. Nadużywanie tych preparatów prowadzi do zubożenia mikrobiomu i zmiany proporcji jego mieszkańców. Dodatkowo może nasilać oporność grzybów na medykamenty, co jeszcze bardziej sprzyja ich rozrostowi. Inne leki sprzyjające przerostowi Candida to: sterydy, antykoncepcja doustna czy inhibitory pompy protonowej (IPP).

Czynnikami sprzyjającymi Candidzie są także: przewlekły stres, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, zanieczyszczenia środowiska, chemio– i radioterapia.

Szczególnie narażone na przerost Candidy są osoby, które mają zaburzoną odporność (np. przez stosowanie immunosupresantów) a także dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi (przykładowo ze spektrum autyzmu).

Jakie objawy Candida?

Przerost Candidy daje o sobie dość wyraźnie znać poprzez różnorodne objawy. Ich spektrum jest tak szerokie, bo namnażające się grzyby mogą produkować około 80 toksyn! Możesz więc podejrzewać przerost, jeśli zmagasz się z takimi objawami jak:

niepohamowany apetyt na słodycze;
suchość w ustach, nalot na języku;
pleśniawki, widoczne w jamie ustnej (chociaż mogą być też w innych częściach przewodu pokarmowego);
problemy trawienne: biegunki, zaparcia, wzdęcia, gazy, skurcze i bóle brzucha;
zaburzenia układu nerwowego: zaburzenia pamięci i koncentracji, stany lękowe, stany depresyjne, przewlekłe zmęczenie, rozdrażnienie, bóle głowy,
nawracające infekcje zatok;
bezsenność, obniżona jakość snu;
zapalenie dróg moczowych, częste oddawanie moczu;
łuszczyca;
swędzenie skóry;
nawracający łupież;
nieprzyjemny zapach z ust.

Jak widzisz, objawy te są dość niespecyficzne. Dlatego też nigdy nie można się samo diagnozować a przy podejrzeniu choroby trzeba udać się do lekarza.

Jak zdiagnozować przerost Candida?

Dostępne są liczne sposoby na diagnozowanie przerostu – jedne mniej a inne bardziej czułe. Wykonywane są badania mikrobiologiczne, serologiczne, genetyczne czy mikroskopowe. Dobranie odpowiedniej metody, zależne będzie od rodzaju podejrzewanej grzybicy – powinno być więc skonsultowane z lekarzem prowadzącym. Tylko niewielka część testów jest refundowana, za większość trzeba zapłacić (i to niemało), dlatego szkoda przepalać pieniądze na coś bez wartości.

Z klinicznego punktu widzenia ważny jest podział na infekcje powierzchowne (np. kandydoza jamy ustnej) i inwazyjne (np. przewlekła rozsiana kandydoza wątrobowo-śledzionowa). Do najczęstszych postaci kandydozy zaliczamy te dotyczące jamy ustnej i przełyku. Rzadsze obejmują jelita czy żołądek. Pewne rozpoznanie daje badanie endoskopowe z pobraniem wycinków ze zmienionych chorobowo miejsc. Badania mikrobiologiczne pozwalają na stwierdzenie Candida tylko u niektórych badanych, nie mają zastosowania w przypadku zakażenia inwazyjnego. Dość przystępną i nieinwazyjną metodą jest badanie stosunku D-arabinitolu do L-arabinitolu w moczu (DLA). Przydatność tego badania potwierdzono w badaniach klinicznych a ponadto ustalono normy dla polskich dzieci.

Do wykrywania Candidy wykorzystuje się także badania serologiczne – szczególnie w przypadku kandydozy układowej. Wykrywa się antygen krążący mannozy, enolazy czy innych cząsteczek, charakterystycznych dla tego grzyba. Zastosowanie znajduje także badanie na kandydozę z kału. Pobraną próbkę umieszcza się na specjalnym podłożu, który umożliwia wzrost grzyba. To badanie jednak ma małą wartość diagnostyczną, bo jak wspominałam – drożdżaki występują fizjologicznie w naszym mikrobiomie.

Jak leczyć przerost Candida?

Jako, że rodzajów kandydoz jest wiele a rozrost grzyba może mieć różne nasilenie, leczenie u każdego pacjenta będzie wykazywać pewne różnice. Podstawą jest jednak zastosowane środków przeciwgrzybiczych – w postaci kremów bądź tabletek. Często stosowanymi lekami są na przykład: nystatyna, terbinafina, flukonazol, itrakonazol, kaspofungina czy anidulafungina. Leczenie farmakologiczne jest istotne, więc nie warto kombinować na własną rękę. Domowe sposoby mogą skutkować niedoleczeniem, nawracaniem infekcji i wzrostem oporności grzybów na leczenie.

Leczeniem wspomagającym może być także dobranie odpowiednich suplementów. Często wykorzystuje się w tym celu preparaty takie jak probiotyki czy laktoferyna. Warto także zadbać o uzupełnienie witaminy D czy kwasów Omega-3. Szerokie zastosowanie w leczeniu kandydozy mają także zioła. Często wykorzystywane jest oregano (źródło karwakrolu i tymolu o działaniu przeciwgrzybiczym), czosnek (związki siarki pomagają zwalczać grzyby) czy orzech czarny (zawierający juglon, który może wspomóc leczenie). Pamiętaj jednak, że stosowanie ziół powinno być skonsultowane z lekarzem. Ich siła jest często niedoceniana a mogą wchodzić w interakcję ze stosowanymi lekami lub nieść ze sobą skutki uboczne, zależne od wyjściowego stanu zdrowia. Zioła NIE SĄ dla wszystkich, więc nie dobieraj ich samodzielnie.

Jaka dieta na przerost Candida?

Mimo tego, że przy Candidzie prawdopodobnie będziesz zmagać się z większym apetytem na słodycze, dieta powinna możliwie jak najbardziej ograniczać cukry proste. Zastosowanie ma więc dieta i niskim indeksie glikemicznym. Warto więc wykluczyć bądź znacznie ograniczyć produkty takie jak:

cukier we wszystkich swoich postaciach (również miodu, polecanego przez niektórych pseudo-dietetyków);
słodycze (ciasta, ciasteczka, czekolada);
owoce suszone i o wysokiej zawartości cukrów prostych;
słodzone napoje, soki, nektary;
jasne pieczywo, makaron, ryż biały, mączne produkty z białej mąki pszennej.

Dieta powinna przede wszystkim bazować na węglowodanach złożonych – pełnoziarnistych produktach zbożowych, gruboziarnistych kaszach, płatkach zbożowych, surowych warzywach i owocach o niskim i średnim indeksie glikemicznym. Jak najbardziej można jeść chude mięsa, ryby czy jaja. Można jeść także oleje roślinne czy orzechy (poza ziemnymi, nerkowcami i pistacjami, gdyż w ich wypadku jest wysokie ryzyko obecności pleśni). Warto zadbać o potencjał przeciwzapalny diety. Dostarczenie odpowiedniej ilości przeciwutleniaczy i antyoksydantów pozwala na efektywniejsze leczenie przerostu Candida.

Eliminować należy takżę wszystkie wyroby wytworzone na drożdżach, sery pleśniowe, mięsa marynowane/wędzone/suszone, produkty zawierające ocet, produkty wysoko przetworzone (np. typu fast food) i wszelkie napoje alkoholowe. Zaleca się także ograniczenie nabiału, poza fermentowanymi produktami mlecznymi jak jogurt czy kefir. Mimo, że w diecie przeciwgrzybiczej ograniczamy podaż węglowodanów prostych, powinna ona obfitować w węglowodany złożone. Dzięki zawartemu w nim błonnikowi, bakterie w mikrobiomie wytwarzają któtkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, wspomagające leczenie przerostu.

Superfoods orężem na przerost Candida

Wokół diety przeciwgrzybiczej narosło wiele mitów. Jak czasem natknę się na wpisy, mówiące o licznych eliminacjach jakie należy wprowadzić. Po tym o czym wspomniałam wcześniej, można zobaczyć, że nie jest ich aż tak wiele. Zamiast myśleć co jeszcze warto wyeliminować, warto rozważyć co można DODAĆ do swojego jadłospisu, by wspomóc leczenie przerostu. Co na pewno znajdzie się w grupie produktów, które dla mnie stanowią must-have?

oliwa z oliwek – wykazuje wysoką aktywność przeciwgrzybiczą;
awokado (szczególnie niedojrzałe) – jest źródłem tanin, flawonów, katechin i związków polifenolowych, o działaniu przeciwgrzybiczym;
czosnek – bogaty w naturalny antybiotyk allicynę o właściwościach przeciwgrzybiczych;
imbir – wspomaga wątrobę, która bierze udział w usuwaniu toksyn grzybiczych;
cynamon – działa przeciwzapalnie i przeciwgrzybiczo;
owoce jagodowe – bogactwo antyoksydantów, przy równoczesnej niskiej zawartości cukrów prostych;
zielone warzywa liściaste – bogactwo witamin, składników mineralnych i substancji o potencjale przeciwutleniającym;
tłuste ryby morskie – źródło kwasów Omega-3 o potencjale przeciwzapalnym;
woda – odpowiednie nawodnienie sprzyja szybszemu usuwaniu toksyn grzybiczych w organizmie. Należy wypijać 2,5-3 litry wody dziennie, małymi łykami przez cały dzień.

Zmiany stylu życia przy kandydozie

W trakcie zwalczania kandydozy warto także zadbać o zmianę stylu życia. Sposób w jaki żyjemy na co dzień wpływa na wszystkie układy naszego organizmu, w tym hormonalny, pokarmowy i odpornościowy. Istotny jest relaks i odpoczynek. Przewlekły stres zwiększa bowiem możliwość zakażenia kandydozą, bo znacznie osłabia nasz układ odpornościowy.

Zdrowy, dobry jakościowo sen, pozwala wzmocnić nasz organizm, który może efektywniej zwalczać Candidę. Warto też dbać o regularną aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności, która pobudzi procesy metaboliczne. Istotne jest, by wiedzieć, że nadwaga i otyłość będą zaburzały nasz mikrobiom jelitowy, gdyż tkanka tłuszczowa wydziela substancje czynne biologicznie, wpływające na zaburzenie ośrodka głodu i sytości a także oddziałujące na skład mikrobiomu. Istotnym aspektem leczenia będzie więc utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Mity związane z przerostem Candida

Już wcześniej wspomniałam, że można przeczytać mnóstwo sprzecznych zaleceń, które, gdyby je wszystkie zastosować, doprowadziłyby do sytuacji, gdzie nie mielibyśmy co jeść. Większość z nich nie ma jednak potwierdzenia w badaniach naukowych. Dieta niskowęglowodanowa nie jest rozwiązaniem. Węglowodany złożone są pożywką dla przyjaznej mikrobioty, której odpowiednia kondycja warunkuje zwalczanie grzybów. Nie należy także stosować diety bezglutenowej. Gluten podlega eliminacji tylko, przy współistniejącej celiakii czy nietolerancji glutenu, nie u każdego pacjenta z Candidą. Niektóre źródła zalecają także unikania kofeiny. Nie ma jednak na to potwierdzenia, chyba, że dodajesz do niej mleko i cukier – wtedy rzeczywiście warto z niej rezygnować.