Myśląc o układzie pokarmowym zazwyczaj na myśli mamy jelita i żołądek – bo to one najczęściej “dają” nam objawy. Zapominamy w leczeniu różnorodnych schorzeń o jednym organie, który jest ogromnie ważny dla funkcjonowania naszego organizmu. Chociaż wątroba nie boli i nie zamanifestuje bezpośrednio, że coś jest nie tak, jest gwarantem dobrego funkcjonowania naszego organizmu. W dzisiejszym wpisie reflektory skierujemy właśnie na nią. Za co odpowiada wątroba? Jakie objawy świadczą o tym, że funkcjonuje nieprawidłowo? Jakie badania zrobić żeby sprawdzić jej stan? Co zmienić, by pełniła jak najlepiej swoje funkcje? Na te i inne pytania odpowiem w dzisiejszym wpisie.
Dlaczego wątroba jest tak ważna?
Wątroba to kluczowy organ, odpowiadający za detoksykację naszego organizmu. Neutralizuje toksyny środowiskowe, substancje, które dostają się z kosmetyków czy chemii gospodarczej (w tym amoniak czy alkohol), sprzęga i usuwa nadmiar hormonów a także pozostałości leków czy suplementów diety. Poza tym wątroba wpływa na gospodarkę: węglowodanową (wytwarza, gromadzi i uwalnia glukozę), tłuszczową (produkuje cholesterol, lipoproteiny i fosfolipidy) i białkową (wytwarza 85% białek osocza, czynniki krzepnięcia krwi). Ponadto gromadzi witaminy A, D, B12 i niektóre ze składników mineralnych – cynk, magnez, miedź czy żelazo. W kontekście trawienia – wytwarza żółć niezbędną nam do trawienia tłuszczu. Wątroba odpowiada także za konwersję hormonów tarczycy – T4 zmienia się w aktywne T3, reguluje także gospodarkę wodno-elektrolitową. Nie można nie wspomnieć o jej funkcjach immunologicznych – wątroba to ważny element w funkcji odpornościowej. To właśnie w niej zachodzi proces fagocytozy – niszczenia szkodliwych cząsteczek np. wirusów, bakterii, grzybów czy pasożytów a także produktów procesów zapalnych.
Bez zdrowej i sprawnie pracującej wątroby mnóstwo funkcji naszego organizmu ulega zaburzeniu. Jak zobaczysz – objawy tego, że jest przeciążona łatwo jest pomylić i skupić się na leczeniu kompletnie czego innego, co utrudnia całkowite wyzdrowienie czy unormowanie zaburzeń metabolicznych.
Objawy wskazujące na to, że wątroba jest przeciążona
Jak już wspomniałam na początku wątroba nie boli a symptomy tego, że jest przeciążona łatwo jest przeoczyć, bo są podobne do innych schorzeń. Co powinno zwrócić naszą uwagę?
- blady stolec, ciemniejszy kolor moczu,
- bóle głowy,
- bóle i obrzęki brzucha,
- cienie i worki pod oczami,
- dolegliwości trawienne – nudności, wymioty, wzdęcia,
- dominacja estrogenowa, u mężczyzn ginekomastia,
- impotencja, spadek libido, spadek poziomu hormonów płciowych,
- mgła mózgowa, problemy z koncentracją,
- nadmierna potliwość
- nagły spadek masy ciała,
- nalot na języku,
- niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i związane z nimi objawy jak np. słabe widzenie o zmierzchu,
- nieprzyjemny zapach z ust,
- obrzęk nóg i kostek,
- “pływający” stolec,
- PMS, nieregularne, bolesne miesiączki,
- silne parcie na stolec po posiłkach,
- świąd skóry, nasilający się wieczorami,
- trądzik,
- utrata apetytu,
- zaburzenia krzepnięcia krwi, siniaki, pękające naczynka,
- zażółcenie błon śluzowych, białek oczu, skóry,
- zmęczenie, osłabienie,
- zmiany pigmentacji skóry – ciemne plamki, wybroczyny,
Jak sprawdzić czy wątroba działa właściwie?
Podstawowymi badaniami wykorzystywanymi w diagnostyce są: ALT, AST, ALP, GGTP, albumina i bilirubina. Jednakże o pracy wątroby będą mówić nam też takie parametry jak:
- ferrytyna,
- FT3,
- glukoza na czczo,
- HbA1c,
- homocysteina,
- lipidogram,
- morfologia (RBC, HCT, HB, MCV, MCH, WBC, PLT),
- wit. B12,
- żelazo.
Zwróć uwagę na to jak łatwo jest o pomyłkę. Przy podwyższonym stężeniu cholesterolu możemy dostać statyny, przy glukozie – metformina lub inny lek hipoglikemizujący, przy obniżonych poziomach hormonów tarczycy -lewotyroksyna a przy zbyt niskim poziomie żółci – leki żółciopędne… Takim oto sposobem problem jest maskowany a źródło cały czas niewyleczone i problemy tylko się nasilają.
Co niszczy wątrobę?
Z dietetycznego punktu widzenia najgorsze dla wątroby są nadmiar cukru (w tym a być może przede wszystkim fruktozy – co nie znaczy, że nie można jeść owoców) i alkoholu – to one bardzo często prowadzą do stłuszczenia wątroby (NAFLD). NAFLD prowadzi do stopniowego odkładania się tkanki tłuszczowej w wątrobie i rozwoju insulinooporności.
Wątroba “nie lubi” też wysoko przetworzonej żywności, nieregularnych posiłków czy przejadania się. Niekorzystnie wpływają na nie wszystkie używki (nie tylko wspomniany alkohol) a także leki i antybiotyki przyjmowane w nadmiarze – wszystko co dostaje się wraz z nimi wątroba musi przemetabolizować, co za każdym razem stanowi swego rodzaju obciążenie. Brak higieny jedzenia, restrykcyjne diety bądź przeciwnie – obfite i tłuste posiłki również niekorzystnie wpływają na ten narząd. Innymi aspektami niszczącymi wątroby są: nadmierna masa ciała, siedzący tryb życia, nadmiar stresu czy zaburzenia rytmu dobowego (w tym brak kontaktu z naturą). Brak aktywności fizycznej i niska wydolność tlenowa zmniejsza funkcje mitochondrialne i funkcje detoksykacyjne, wzrasta równocześnie ryzyko nadmiernego gromadzenia się tłuszczu.
Wątroba – jak o nią zadbać?
Pewnie większość z Was jako pierwsze pomyśli o detoksie. Co najwyżej oczyści Wam portfel tudzież konto z resztek oszczędności a nie pomoże we wsparciu tego ważnego organu. Przede wszystkim warto skupić się na tym co znajduje się na naszym typowym talerzu. Zdrowa, różnorodna dieta, pełna antyoksydantów to coś co usprawni pracę wątroby. Skup się na bilansowaniu każdego z posiłków i nie podjadaniu. Niech bazę Twojego jadłospisu stanowią: warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, strączki, ryby, chude mięso, niesłodzony nabiał i zdrowe tłuszcze jak oleje roślinne, awokado, nasiona, orzechy czy pestki. Ważne jest, by dieta obfitowała w błonnik – sprzyja usuwaniu toksyn i korzystnie wpływa na pracę całego układu pokarmowego.
Odpowiedni bilans posiłków pozwoli Ci utrzymać też stabilny poziom glukozy we krwi. Dzięki temu wątroba nie musi zajmować się jej ustabilizowaniem a może pełnić inne ze swoich funkcji. Musimy dbać o podaż wszystkich witamin i składników mineralnych. Jednak z punktu widzenia detoksu wątrobowego jest kilka na które trzeba zwrócić szczególną uwagę. W 1. fazie detoksu kluczowe są witaminy B2, B3, B6, B9, B12, glutation, aminokwasy rozgałęzione (izoleucyna, leucyna i walina) a także flawonoidy. Dla drugiej fazy bardzo ważne są: witaminy B5, B9, B12, C, metionina, cysteina, glicyna, glutamina, glutation, tauryna, cholina, magnez i glutation. Żeby dostarczyć sobie wszystko co niezbędne najważniejsza jest różnorodność. Z żywieniowego punktu widzenia bardzo ważne jest, by jeść posiłki regularnie i nie podjadać między nimi.
Poza dietą musisz pamiętać o odpowiednim, codziennym nawodnieniu. Woda wpływa na krążenie krwi i wspomaga usuwanie metabolitów, które wątroba wytwarza z docierających do niej substancji. Dzięki temu mogą być usunięte z moczem, potem bądź kałem. Pij przynajmniej 30-35 ml płynów na kilogram masy ciała. Bezwzględnie powinniśmy unikać alkoholu – mało co tak niszczy wątrobę jak napoje z %% – KAŻDA ilość będzie szkodliwa!!!
Jak w każdym wypadku nie można zapomnieć o podstawowych zasadach zdrowego stylu życia – odpowiedniej ilości jakościowego snu, regularnej aktywności fizycznej (pocenie się sprzyja usuwaniu toksyn) czy redukcji i zarządzaniu stresem. Nie nadużywaj też leków i suplementów diety – stawiaj na absolutne minimum a wątroba na pewno Ci podziękuje <3.
Wątrobowe superfoods
Obecny styl życia znacznie obciąża naszą wątrobę. Sprawia to, że nie jest ona w stanie efektywnie przetwarzać substancji, co może skutkować licznymi schorzeniami. Poza stosowaniem ogólnych zasad diety możemy dorzucić kilka produktów, które w kontekście wątroby można uznać za prawdziwe superfoods. Mowa tutaj między innymi o:
- awokado – chroni ochronę przed zniszczeniem (zawiera np. glutation),
- bulionie kolagenowym, na kościach – obfituje w przeciwzapalną glicynę, niezmiernie ważną dla wątroby, chroni też jelita przed stanami zapalnymi,
- karczochu – pobudza produkcję żółci, odprowadza nadmiar toksyn, działa silnie przeciwutleniająco, przeciwbakteryjnie i reguluje pracę przewodu pokarmowego,
- kawie – niezależnie od zawartości kofeiny może chronić naszą wątrobę przed stłuszczeniem,
- kiełkach (np. brokuła) – wpływają na poziom enzymów wątrobowych, chronią wątrobę przed uszkodzeniem,
- kurkumie – powszechnie znana ze swoich właściwości przeciwzapalnych, zmniejsza zwłóknienie i korzystnie wpływa na poziom enzymów. Oddziałuje też żółciopędnie, ułatwia przepływ żółci, chroni także miąższ wątroby, ułatwiając jej regenerację i chroniąc przed uszkodzeniami,
- imbirze – chroni wątrobę przed lekami, pestycydami czy toksynami,
- ostropeście plamistym – najskuteczniejsze i najpopularniejsze z ziół, wspomagających procesy detoksykacyjne, z uwagi na obecność sylimaryny. Działa ona przeciw zwłóknieniowo, przeciwzapalnie i hamuje wiązanie toksyn,
- owocach leśnych – bogactwo przeciwutleniaczy – chronią hepatocyty przed uszkodzeniami, łagodzą stany zapalne, hamują utlenianie tłuszczów,
- soku z buraka – ma mnóstwo antyoksydantów, w tym betainy, które pomagają wątrobie usunąć toksyny,
- warzywach cebulowych (czosnek, cebula, por) – są bogate w siarkę i kwercetynę, wspomagają metabolizm estrogenów,
- warzywach korzeniowych (surowa marchew!!!) – wspomagają pracę wątroby i usuwanie estrogenów,
- warzywach krzyżowych – dostarczają siarko pochodnych związków i sulforafan (izotiocyjanian), które wspierają oczyszczanie wątroby i wykazują działanie przeciwnowotworowe. Wspomagają też metabolizm estrogenów – podczas ich trawienia powstaje diindolometan (DIM) i indole znane z działania przeciwnowotworowego (szczególnie przeciw nowotworom piersi czy gruczołu krokowego),
- zielonej herbacie – źródło hepatoprotekcyjnych katechin, które np, zmniejszają poziom enzymów wątrobowych w chorobie stłuszczeniowej,
- zielonych warzywach liściastych – neutralizują metale ciężkie, pestycydy czy chemię, bogate źródło chlorofilu, który oczyszcza krew. Ponadto zawierają związki azotowe, które zapobiegają bądź odwracają stłuszczenie wątroby.
Wątroba to bardzo ważny organ
Jak widzisz bez wątroby nie ma prawidłowo funkcjonującego organizmu. Zaburzenia w jej obrębie skutkują rozlicznymi chorobami metabolicznymi, które nie będą wyrównane jeśli nie zaopiekujemy się tym narządem. Odpowiedzialna jest w zasadzie za kilkaset różnych funkcji, więc jeśli chcesz cieszyć się na długo dobrym zdrowiem powinna być Twoim priorytetem. Skupienie się na niej pozwoli Ci na przykład: wyregulować zaburzenia hormonalne, ustabilizować poziom cukru we krwi, poprawić samopoczucie (wzrośnie poziom energii) czy poprawić stan skóry, włosów, paznokci a także procesy trawienne bądź wchłanianie. Pamiętaj, że żadne cudowne soczki, koktajle, herbatki, środki przeczyszczające, restrykcyjne diety czy dziwne suplementy nie pomogą Ci tak jak codzienne działania wspomagające wątrobę. Skup się na tym, by Twoja dieta była różnorodna, niskoprzetworzona, pij wodę i dbaj o podstawy zdrowego stylu życia a cały organizm (nie tylko wątroba) Ci za to podziękuje.
Potrzebujesz pomocy dietetyka? Zerknij do sklepu i zobacz jak mogę Ci pomóc!
