Dzisiaj omówimy coś o co pytacie mnie często, czyli zespół nieszczelnego jelita. Nazwa – dość enigmatyczna, sam temat poruszany też nieczęsto, bo nie należy do najprostszych, poza tym oficjalnie nie jest kwalifikowany jako choroba – jego istnienie na ten moment jest hipotetyczne.
Fizjologia jelita cienkiego
Aby móc głębiej wejść w temat musimy zacząć od podstaw fizjologii jelita cienkiego. Jest to najdłuższa część przewodu pokarmowego (o długości 5-6 m) o imponującej powierzchni nawet 250 m²! Podstawową funkcją jaką pełni jelito cienkie jest trawienie i wchłanianie pokarmu do krwioobiegu. Z uwagi na tę drugą funkcję jelita stają się niejako pośrednikiem między środowiskiem zewnętrznym a wewnętrznym. Nie przepuszczają one wszystkiego do krwioobiegu, lecz selekcjonują substancje. Te które nie powinny się w nim znaleźć trafiają dalej, by być wydalone wraz z kałem.
Ta selektywna bariera (bariera jelitowa) odpowiada za utrzymanie naszego organizmu w równowadze. Składa się z komórek nabłonka, śluzu, komórek układu immunologicznego, tkanki mięśniowej i nerwowej. Zauważ, że bariera nie może być całkowicie szczelna! Cząsteczki takie jak glukoza, aminokwasy czy elektrolity muszą się przez nią przedostawać, by reszta organizmu mogła wykorzystywać produkty trawienia. Sprawnie funkcjonująca bariera jelitowa nie powinna jednak przepuszczać zbyt dużych cząsteczek. Przykładowo – wielocząsteczkowe białka po przedostaniu się przez nią mogłyby doprowadzić do aktywacji układu odpornościowego.
Zespół nieszczelnego jelita – co to takiego?
Zespół nieszczelnego jelita, lub „leaky gut” to zaburzenie funkcjonowania bariery jelitowej, skutkujące wzrostem jej przepuszczalności. Zwiększona przepuszczalność sprawia, że do krwiobiegu trafia to, co niepożądane – większe cząsteczki, bakterie i produkowane przez nie toksyny czy niechciane metabolity. Stąd też potoczna nazwa cieknące jelito, bo wszystko niemalże zaczyna z niego wyciekać. I niestety – jak wycieka to może generować choroby i zaburzenie homeostazy naszego ciała.
Możesz zastanawiać się jak dochodzi do tego, że zespół nieszczelnego jelita powstaje. W warunkach fizjologicznych bariera jelitowa utworzona jest z komórek, połączonych ze sobą dość ściśle. Jeśli dojdzie do ich poluzowania dochodzi do powstania coraz większych szczelin między komórkami. Stają się one na tyle duże, że przestają one blokować niechciane w krwiobiegu substancje. W efekcie w całym organizmie może rozwijać się stan zapalny, procesy metaboliczne mogą ulec zahamowaniu lub nadmiernemu przyspieszeniu – nawet w częściach ciała, znacznie odległych od układu pokarmowego.
Co wywołuje zespół nieszczelnego jelita?
Każdego dnia narażamy siebie (i swoje jelita) na cały ogrom czynników, które mogą niekorzystnie wpływać na ogólny stan naszego zdrowia. Wiele z nich przyczynia się także do zaburzeń w obrębie integralności bariery jelitowej. Do najważniejszych zaliczyć możemy:
- niewłaściwą i niezbilansowaną dietę – bogatą w cukru proste, tłuszcz złej jakości (nasycony, trans), ubogą w błonnik pokarmowy;
- spożywanie alkoholu;
- przewlekły stres;
- nadużywanie leków (szczególnie NLPZ czy IPP) oraz antybiotyków;
- nadmierną masę ciała;
- zaburzenia glikemii;
- choroby, szczególnie układu pokarmowego (nieswoiste choroby zapalne jelit, celiakia, IBS) i oddechowego;
- alergie;
- ciąża;
- menopauza;
- zbyt intensywny wysiłek fizyczny;
- choroby metaboliczne czy autoimmunologiczne,
- przerost Candida.
Jakie są objawy zespołu nieszczelnego jelita?
Na samym początku nieszczelne jelito nie da Ci tak łatwo o sobie znać. Przedostające się przez barierę jelitową związki będą bowiem na tyle w niewielkiej ilości, że układ odpornościowy będzie sobie z nimi radził. Im jednak większa i dłuższa ekspozycja na czynniki zwiększające przepuszczalność bariery jelitowej tym będzie zwiększało się ryzyko powstania stanu zapalnego. Będzie manifestować się on objawami żołądkowo-jelitowymi a także i pozajelitowymi. Nie sposób wymienić je wszystkie z uwagi na szeroką gamę narządów jakie mogą obejmować – skórę, stawy, mięśnie, mózg. Ponadto spektrum objawów zwiększa się z uwagi na to, że nieszczelne jelito może skutkować niedoborami żywieniowymi.
Do objawów żołądkowo-jelitowych możemy zaliczyć:
- zaburzenia rytmu wypróżnień jak zaparcia czy biegunki;
- wzdęcia;
- skurcze;
- zgaga;
- bóle brzucha.
Do objawów pozajelitowych natomiast należą między innymi:
- zaburzenia nastroju;
- depresja;
- bezsenność;
- problemy z koncentracją;
- różnorodne zmiany skórne jak trądzik, wysypka, wypryski;
- wahania masy ciała;
- zapalenie zatok;
- migrena;
- chroniczne zmęczenie;
- bóle mięśniowo-stawowe.
Zespół nieszczelnego jelita jest o tyle niebezpieczny, że może prowadzić do rozwoju chorób o podłożu autoimmunologicznym. Należą do nich: stwardnienie rozsiane, choroby zapalne jelit czy reumatoidalne zapalenie stawów.
Jak leczyć zespół nieszczelnego jelita?
W kontekście zespołu nieszczelnego jelita aż ciśnie się na usta powtarzany przez wielu frazes „lepiej zapobiegać niż leczyć”. Bo niestety, nieszczelna bariera jelitowa nie jest najwdzięczniejszą ze struktur do leczenia. Może to być bardzo trudne i wymagać poświęcenia dużej ilości czasu.
Podstawą podstaw jest znalezienie przyczyny rozszczelnienia bariery jelitowej. Jeśli nie zlokalizujemy powodu odpowiedzialnego za nasz obecny stan i go nie wyeliminujemy, leczenie objawowe nie będzie miało większego sensu.
Niezwykle istotne jest ogarnięcie tematu diety. Musimy sami przed sobą przyznać się jak odżywialiśmy dotychczas swój organizm i zobaczyć co wymaga poprawy. Dieta powinna być pełnowartościowa i obfitująca w witaminy i składniki mineralne. Z codziennego jadłospisu powinniśmy wykreślić produkty wysokoprzetworzone – słodycze, słone przekąski, produkty obfitujące w sztuczne słodziki, konserwanty i barwniki. Dodatkowo eliminacji będą wymagać wszelkie produkty, wywołujące dolegliwości. W diecie nie powinno zabraknąć prebiotyków, które odżywią mikrobiom jelitowy. Często u osób z zespołem nieszczelnego jelita rozwijają się nietolerancje pokarmowe – je również trzeba mieć na swojej uwadze.
Praktycznie w każdym wypadku należy zająć się stresem. Nadszarpnięte nerwy nie będą korzystnie oddziaływać na proces leczenia.
Aby zapanować nad swoimi objawami warto też prowadzić dzienniczek żywieniowy i objawów – pomoże w zobaczeniu pewnych schematów i czynników, które nasilają dolegliwości.
Co jeszcze może wspomóc leczenie?
W zależności od doświadczanych objawów warto dopasować odpowiedni probiotyk. Pomoże on w zwiększeniu stabilności połączeń ścisłych w barierze jelitowej. Będzie także stymulować wydzielanie mucyny, zmniejszającej przepuszczalność jelita. Aby zapewnić właściwą liczbę bakterii jelitowych, należy spożywać odpowiednią ilość błonnika pokarmowego, szczególnie frakcji rozpuszczalnej. Znajdziesz go przykładowo w bananach, jabłkach, ziemniakami, płatkach owsianych czy fasoli.
W uszczelnieniu bariery jelitowej ważny jest też odpowiedni poziom witaminy D3, której większość z nas ma permanentny niedobór. Sprzyja ona zwiększeniu poziomu białek: klaudyny, E-kadheryny i zonuliny-1, które zwiększają integralność bariery jelitowej. Istotnym składnikiem wydaje się także cynk, sprzyjający utrzymaniu prawidłowej przepuszczalności jelit i zmniejszaniu stanu zapalnego.
W stanach wysokiego stresu funkcja bariery jelitowej może być wsparta poprzez suplementację L-glutaminy. Stres oksydacyjny i stan zapalny zmniejszany jest także przez suplementację maślanem sodu. Integralność bariery jelitowej mogą także wspierać kwasy omega-3.
Podsumowanie
W twierdzeniu, że wszystkie choroby zaczynają się w jelitach jest mnóstwo prawdy. Dbanie o prawidłowy stan jelit jest ogromnie ważne, bo ma niemal wpływ na cały nasz organizm. Na pewno zauważyłaś(eś) jak zaburzenie równowagi w obrębie jelit wpływa na funkcjonowanie ciała i na jak wiele różnych sposobów może się oni manifestować.
Niezmiennie, jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich zmaga się z problemami ze strony układu pokarmowego lub jakimikolwiek schorzeniami, wymagającymi wdrożenia odpowiedniej diety – zapraszam Cię do współpracy.
